-
૨૪૪ ] [ મોક્ષમાર્ગપ્રકાશક
ભી નહીં હૈ. ઇસપ્રકાર પરદ્રવ્યકા તો દોષ દેખના મિથ્યાભાવ હૈ. રાગાદિભાવ હી બુરે હૈં.
પરન્તુ ઇસકે ઐસી સમઝ નહીં હૈ; યહ પરદ્રવ્યોંકા દોષ દેખકર ઉનમેં દ્વેષરૂપ ઉદાસીનતા કરતા
હૈ. સચ્ચી ઉદાસીનતા તો ઉસકા નામ હૈ કિ કિસી ભી દ્રવ્યકા દોષ યા ગુણ નહીં ભાસિત હો,
ઇસલિયે કિસીકો બુરા-ભલા ન જાનેં; સ્વકો સ્વ જાને, પરકો પર જાને, પરસે કુછ ભી પ્રયોજન
મેરા નહીં હૈ ઐસા માનકર સાક્ષીભૂત રહે. સો ઐસી ઉદાસીનતા જ્ઞાનીકે હી હોતી હૈ.
તથા યહ ઉદાસીન હોકર શાસ્ત્રમેં જો અણુવ્રત-મહાવ્રતરૂપ વ્યવહારચારિત્ર કહા ઉસે
અંગીકાર કરતા હૈ, એકદેશ અથવા સર્વદેશ હિંસાદિ પાપોંકો છોડતા હૈ; ઉનકે સ્થાન પર
અહિંસાદિક પુણ્યરૂપ કાર્યોંમેં પ્રવર્તતા હૈ. તથા જિસ પ્રકાર પર્યાયાશ્રિત પાપકાર્યોંમેં અપના
કર્તાપના માનતા થા, ઉસી પ્રકાર અબ પુણ્યકાર્યોંમેં અપના કર્તાપના માનને લગા. — ઇસપ્રકાર
પર્યાયાશ્રિત કાર્યોંમેં અહંબુદ્ધિ માનનેકી સમાનતા હુઈ. જૈસે — ‘મૈં જીવોંકો મારતા હૂઁ, મૈં
પરિગ્રહધારી હૂઁ’ — ઇત્યાદિ માન્યતા થી; ઉસી પ્રકાર મૈં ‘જીવોંકી રક્ષા કરતા હૂઁ, મૈં નગ્ન,
પરિગ્રહરહિત હૂઁ’ — ઐસી માન્યતા હુઈ. સો પર્યાયાશ્રિત કાર્યોંમેં અહંબુદ્ધિ વહી મિથ્યાદૃષ્ટિ હૈ.
યહી સમયસાર કલશ મેં કહા હૈઃ —
યે તુ કર્તારમાત્માનં પશ્યન્તિ તમસા તતાઃ.
સામાન્યજનવત્તેષાં ન મોક્ષોઽપિ મુમુક્ષુતાં..૧૯૯..
અર્થઃ — જો જીવ મિથ્યા-અંધકાર વ્યાપ્ત હોતે હુએ અપનેકો પર્યાયાશ્રિત ક્રિયાકા કર્તા
માનતે હૈં વે જીવ મોક્ષાભિલાષી હોને પર ભી જૈસે અન્યમતી સામાન્ય મનુષ્યોંકો મોક્ષ નહીં હોતા;
ઉસી પ્રકાર ઉનકો મોક્ષ નહીં હોતા; ક્યોંકિ કર્તાપનેકે શ્રદ્ધાનકી સમાનતા હૈ.
તથા ઇસપ્રકાર આપ કર્તા હોકર શ્રાવકધર્મ અથવા મુનિધર્મકી ક્રિયાઓંમેં મન-વચન-
કાયકી પ્રવૃત્તિ નિરન્તર રખતા હૈ, જૈસે ઉન ક્રિયાઓંમેં ભંગ ન હો વૈસે પ્રવર્તતા હૈ; પરન્તુ
ઐસે ભાવ તો સરાગ હૈં; ચારિત્ર હૈ વહ વીતરાગભાવરૂપ હૈ. ઇસલિયે ઐસે સાધનકો મોક્ષમાર્ગ
માનના મિથ્યાબુદ્ધિ હૈ.
પ્રશ્નઃ — સરાગ-વીતરાગ ભેદસે દો પ્રકારકા ચારિત્ર કહા હૈ સો કિસ પ્રકાર હૈ?
ઉત્તરઃ — જૈસે ચાવલ દો પ્રકારકે હૈં — એક તુષસહિત હૈં ઔર એક તુષરહિત હૈં.
વહાઁ ઐસા જાનના કિ તુષ હૈ વહ ચાવલકા સ્વરૂપ નહીં હૈ, ચાવલમેં દોષ હૈ. કોઈ સમઝદાર
તુષરહિત ચાવલકા સંગ્રહ કરતા થા; ઉસે દેખકર કોઈ ભોલા તુષોંકો હી ચાવલ માનકર સંગ્રહ
કરે તો વૃથા ખેદખિન્ન હોગા. વૈસે ચારિત્ર દો પ્રકારકા હૈ — એક સરાગ હૈ, એક વીતરાગ