-
સાતવાઁ અધિકાર ][ ૨૪૫
હૈ. વહાઁ ઐસા જાનના કિ જો રાગ હૈ વહ ચારિત્રકા સ્વરૂપ નહીં હૈ, ચારિત્રમેં દોષ હૈ.
તથા કિતને હી જ્ઞાની પ્રશસ્તરાગસહિત ચારિત્ર ધારણ કરતે હૈં; ઉન્હેં દેખકર કોઈ અજ્ઞાની
પ્રશસ્તરાગકો હી ચારિત્ર માનકર સંગ્રહ કરે તો વૃથા ખેદખિન્ન હી હોગા.
યહાઁ કોઈ કહેગા કિ પાપક્રિયા કરનેસે તીવ્ર રાગાદિક હોતે થે, અબ ઇન ક્રિયાઓંકો
કરને પર મન્દ રાગ હુઆ; ઇસલિયે જિતને અંશમેં રાગભાવ કમ હુઆ ઉતને અંશોંમેં તો ચારિત્ર
કહો, જિતને અંશોંમેં રાગ રહા ઉતને અંશોંમેં રાગ કહો. — ઇસ પ્રકાર ઉસકે સરાગ-ચારિત્ર
સમ્ભવ હૈ.
સમાધાનઃ — યદિ તત્ત્વજ્ઞાનપૂર્વક ઐસા હો, તબ તો તુમ કહતે હો ઉસી પ્રકાર હૈ.
તત્ત્વજ્ઞાનકે બિના ઉત્કૃષ્ટ (ઉગ્ર) આચરણ હોને પર ભી અસંયમ નામ હી પાતા હૈ, ક્યોંકિ રાગભાવ
કરનેકા અભિપ્રાય નહીં મિટતા.
વહી બતલાતે હૈંઃ — દ્રવ્યલિંગી મુનિ રાજ્યાદિકકો છોડકર નિર્ગ્રન્થ હોતા હૈ, અટ્ઠાઈસ
મૂલગુણોંકા પાલન કરતા હૈ, ઉગ્રસે ઉગ્ર અનશનાદિ બહુત તપ કરતા હૈ, ક્ષુધાદિક બાઈસ પરીષહ
સહતા હૈ, શરીરકે ખંડ-ખંડ હોને પર ભી વ્યગ્ર નહીં હોતા, વ્રતભંગકે અનેક કારણ મિલને
પર ભી દૃઢ રહતા હૈ, કિસીસે ક્રોધ નહીં કરતા, ઐસે સાધનોંકા માન નહીં કરતા, ઐસે સાધનોંમેં
કોઈ કપટ નહીં હૈ, ઇન સાધનોં દ્વારા ઇસ લોક-પરલોકકે વિષયસુખકો નહીં ચાહતા; ઐસી
ઉસકી દશા હુઈ હૈ. યદિ ઐસી દશા ન હો તો ગ્રૈવેયક પર્યન્ત કૈસે પહુઁચે? પરન્તુ ઉસે
મિથ્યાદૃષ્ટિ અસંયમી હી શાસ્ત્રમેં કહા હૈ. ઉસકા કારણ યહ હૈ કિ ઉસકે તત્ત્વોંકા શ્રદ્ધાન –
જ્ઞાન સચ્ચા નહીં હુઆ હૈ. પહલે વર્ણન કિયા ઉસ પ્રકાર તત્ત્વોંકા શ્રદ્ધાન – જ્ઞાન હુઆ હૈ;
ઉસી પ્રકાર અભિપ્રાયસે સર્વસાધન કરતા હૈ; પરન્તુ ઉન સાધનોંકે અભિપ્રાય કી પરમ્પરાકા
વિચાર કરને પર કષાયોંકા અભિપ્રાય આતા હૈ.
કિસ પ્રકાર? સો સુનોઃ — યહ પાપકે કારણ રાગાદિકકો તો હેય જાનકર છોડતા
હૈ; પરન્તુ પુણ્યકે કારણ પ્રશસ્તરાગકો ઉપાદેય માનતા હૈ, ઉસકી વૃદ્ધિકા ઉપાય કરતા હૈ,
સો પ્રશસ્તરાગ ભી તો કષાય હૈ. કષાયકો ઉપાદેય માના તબ કષાય કરનેકા હી શ્રદ્ધાન
રહા. અપ્રશસ્ત પરદ્રવ્યોંસે દ્વેષ કરકે પ્રશસ્ત પરદ્રવ્યોંમેં રાગ કરનેકા અભિપ્રાય હુઆ, કુછ
પરદ્રવ્યોંમેં સામ્યભાવરૂપ અભિપ્રાય નહીં હુઆ.
યહાઁ પ્રશ્ન હૈ કિ સમ્યગ્દૃષ્ટિ ભી તો પ્રશસ્તરાગકા ઉપાય રખતા હૈ?
ઉત્તરઃ — જૈસે કિસીકા બહુત દણ્ડ હોતા થા, વહ થોડા દણ્ડ દેનેકા ઉપાય રખતા
હૈ, થોડા દણ્ડ દેકર હર્ષ ભી માનતા હૈ, પરન્તુ શ્રદ્ધાનમેં દણ્ડ દેના અનિષ્ટ હી માનતા હૈ;