-
૨૪૮ ] [ મોક્ષમાર્ગપ્રકાશક
તથા પંચાસ્તિકાય ટીકામેં જહાઁ કેવલ વ્યવહારાવલમ્બીકા કથન કિયા હૈ વહાઁ વ્યવહાર પંચાચાર
હોને પર ભી ઉસકી હીનતા હી પ્રગટ કી હૈ. તથા પ્રવચનસારમેં સંસારતત્ત્વ દ્રવ્યલિંગીકો કહા
હૈ. પરમાત્મપ્રકાશ આદિ અન્ય શાસ્ત્રોંમેં ભી ઇસ વ્યાખ્યાનકો સ્પષ્ટ કિયા હૈ. દ્રવ્યલિંગીકે જો
જપ, તપ, શીલ, સંયમાદિ ક્રિયાએઁ પાયી જાતી હૈં ઉન્હેં ભી ઇન શાસ્ત્રોંમેં જહાઁ-તહાઁ અકાર્યકારી
બતલાયા હૈ, સો વહાઁ દેખ લેના. યહાઁ ગ્રન્થ બઢ જાનેકે ભયસે નહીં લિખતે હૈં.
ઇસપ્રકાર કેવલ વ્યવહારભાસકે અવલમ્બી મિથ્યાદૃષ્ટિયોંકા નિરૂપણ કિયા.
ઉભયાભાસી મિથ્યાદૃષ્ટિ
અબ, જો નિશ્ચય-વ્યવહાર દોનોં નયોંકે આભાસકા અવલમ્બન લેતે હૈં — ઐસે
મિથ્યાદૃષ્ટિયોંકા નિરૂપણ કરતે હૈં.
જો જીવ ઐસા માનતે હૈં કિ જિનમતમેં નિશ્ચય-વ્યવહાર દોનોં નય કહતે હૈં, ઇસલિયે
હમેં ઉન દોનોંકા અંગીકાર કરના ચાહિયે — ઐસા વિચારકર જૈસા કેવલ નિશ્ચયાભાસકે
અવલમ્બિયોંકા કથન કિયા થા, વૈસે તો નિશ્ચયકા અંગીકાર કરતે હૈં. ઔર જૈસે કેવલ
વ્યવહારભાસકે અવલમ્બિયોંકા કથન કિયા થા, વૈસે વ્યવહારકા અંગીકાર કરતે હૈં.
યદ્યપિ ઇસ પ્રકાર અંગીકાર કરનેમેં દોનોં નયોંકે પરસ્પર વિરોધ હૈ, તથાપિ કરેં ક્યા?
સચ્ચા તો દોનોં નયોંકા સ્વરૂપ ભાસિત હુઆ નહીં ઔર જિનમતમેં દો નય કહે હૈં ઉનમેંસે કિસીકો
છોડા ભી નહીં જાતા; ઇસલિયે ભ્રમસહિત દોનોંકા સાધન સાધતે હૈં; વે જીવ ભી મિથ્યાદૃષ્ટિ
જાનના.
અબ, ઇનકી પ્રવૃત્તિકા વિશેષ બતલાતે હૈંઃ —
અંતરંગમેં આપને તો નિર્ધાર કરકે યથાવત્ નિશ્ચય-વ્યવહાર મોક્ષમાર્ગકો પહિચાના નહીં,
જિનાજ્ઞા માનકર નિશ્ચય-વ્યવહારરૂપ મોક્ષમાર્ગ દો પ્રકાર માનતેં હૈં. સો મોક્ષમાર્ગ દો નહીં હૈં,
મોક્ષમાર્ગકા નિરૂપણ દો પ્રકાર હૈ. જહાઁ સચ્ચે મોક્ષમાર્ગકો મોક્ષમાર્ગ નિરૂપિત કિયા જાય સો
‘નિશ્ચય મોક્ષમાર્ગ’ હૈ ઔર જહાઁ જો મોક્ષમાર્ગ તો હૈ નહીં, પરન્તુ મોક્ષમાર્ગકા નિમિત્ત હૈ વ
સહચારી હૈ ઉસે ઉપચારસે મોક્ષમાર્ગ કહા જાય સો ‘વ્યવહાર મોક્ષમાર્ગ’ હૈ. ક્યોંકિ નિશ્ચય-
વ્યવહારકા સર્વત્ર ઐસા હી લક્ષણ હૈ. સચ્ચા નિરૂપણ સો નિશ્ચય, ઉપચાર નિરૂપણ સો વ્યવહાર;
ઇસલિયે નિરૂપણ-અપેક્ષા દો પ્રકાર મોક્ષમાર્ગ જાનના. (કિન્તુ) એક નિશ્ચય મોક્ષમાર્ગ હૈ, એક
વ્યવહાર મોક્ષમાર્ગ હૈ — ઇસપ્રકાર દો મોક્ષમાર્ગ માનના મિથ્યા હૈ.
તથા નિશ્ચય-વ્યવહાર દોનોંકો ઉપાદેય માનતા હૈ વહ ભી ભ્રમ હૈ; ક્યોંકિ નિશ્ચય-