-
૨૫૦ ] [ મોક્ષમાર્ગપ્રકાશક
તથા વ્રત, તપ આદિ મોક્ષમાર્ગ હૈ નહીં, નિમિત્તાદિકકી અપેક્ષા ઉપચારસે ઇનકો મોક્ષમાર્ગ
કહતે હૈં, ઇસલિયે ઇન્હેં વ્યવહાર કહા. — ઇસપ્રકાર ભૂતાર્થ-અભૂતાર્થ મોક્ષમાર્ગપનેસે ઇનકો
નિશ્ચય-વ્યવહાર કહા હૈ; સો ઐસા હી માનના. પરન્તુ યહ દોનોંહી સચ્ચે મોક્ષમાર્ગ હૈ, ઇન દોનોંકો
ઉપાદેય માનના; વહ તો મિથ્યાબુદ્ધિ હી હૈ.
વહાઁ વહ કહતા હૈ કિ શ્રદ્ધાન તો નિશ્ચયકા રખતે હૈં ઔર પ્રવૃત્તિ વ્યવહારરૂપ રખતે
હૈં; — ઇસપ્રકાર હમ દોનોંકા અંગીકાર કરતે હૈં.
સો ઐસા ભી નહીં બનતા; ક્યોંકિ નિશ્ચયકા નિશ્ચયરૂપ ઔર વ્યવહારકા વ્યવહારરૂપ
શ્રદ્ધાન કરના યોગ્ય હૈ. એક હી નયકા શ્રદ્ધાન હોનેસે એકાન્ત મિથ્યાત્વ હોતા હૈ. તથા પ્રવૃત્તિમેં
નયકા પ્રયોજન હી નહીં હૈ. પ્રવૃત્તિ તો દ્રવ્યકી પરિણતિ હૈ; વહાઁ જિસ દ્રવ્યકી પરિણતિ હો
ઉસકો ઉસીકી પ્રરૂપિત કરે સો નિશ્ચયનય ઔર ઉસહીકો અન્ય દ્રવ્યકી પ્રરૂપિત કરે સો
વ્યવહારનય; — ઐસે અભિપ્રાયાનુસાર પ્રરૂપણસે ઉસ પ્રવૃત્તિમેં દોનોં નય બનતે હૈં; કુછ પ્રવૃત્તિ હી
તો નયરૂપ હૈ નહીં. ઇસલિયે ઇસ પ્રકાર ભી દોનોં નયોંકા ગ્રહણ માનના મિથ્યા હૈ.
તો ક્યા કરેં? સો કહતે હૈંઃ —
નિશ્ચયનયસે જો નિરૂપણ કિયા હો ઉસે તો સત્યાર્થ માનકર ઉસકા શ્રદ્ધાન અંગીકાર
કરના ઔર વ્યવહારનયસે જો નિરૂપણ કિયા હો ઉસે અસત્યાર્થ માનકર ઉસકા શ્રદ્ધાન છોડના.
યહી સમયસાર કલશ મેં કહા હૈઃ —
સર્વત્રાધ્યવસાનમેવમખિલં ત્યાજ્યં યદુ ક્તં જિનૈ-
સ્તન્મન્યે વ્યવહાર એવ નિખિલોઽપ્યન્યાશ્રયસ્ત્યાજિતઃ.
સમ્યગ્નિશ્ચયમેકમેવ પરમં નિષ્કમ્પમાક્રમ્ય કિં
શુદ્ધજ્ઞાનઘને મહિમ્નિ ન નિજે બધ્નન્તિ સન્તો ધૃતિમ્..૧૭૩..
અર્થઃ — ક્યોંકિ સર્વ હી હિંસાદિ વ અહિસાદિમેં અધ્યવસાય હૈ સો સમસ્ત હી છોડના —
ઐસા જિનદેવોંને કહા હૈ. ઇસલિયે મૈં ઐસા માનતા હૂઁ કિ જો પરાશ્રિત વ્યવહાર હૈ સો સર્વ
હી છુડાયા હૈ. સન્ત પુરુષ એક પરમ નિશ્ચયકો હી ભલે પ્રકાર નિષ્કમ્પરૂપસે અંગીકાર કરકે
શુદ્ધજ્ઞાનઘનરૂપ નિજમહિમામેં સ્થિતિ ક્યોં નહીં કરતે?
ભાવાર્થઃ — યહાઁ વ્યવહારકા તો ત્યાગ કરાયા હૈ, ઇસલિયે નિશ્ચયકો અંગીકાર કરકે
નિજમહિમારૂપ પ્રવર્તના યુક્ત હૈ.