-
સાતવાઁ અધિકાર ][ ૨૫૧
તથા ષટ્પાહુડમેં કહા હૈઃ —
જો સુત્તો વવહારે સો જોઈ જગ્ગએ સકજ્જમ્મિ.
જો જગ્ગદિ વવહારે સો સુત્તો અપ્પણે કજ્જે..૩૧.. (મોક્ષપાહુડ)
અર્થઃ — જો વ્યવહારમેં સોતા હૈ વહ યોગી અપને કાર્યમેં જાગતા હૈ. તથા જો
વ્યવહારમેં જાગતા હૈ વહ અપને કાર્યમેં સોતા હૈ.
ઇસલિયે વ્યવહારનયકા શ્રદ્ધાન છોડકર નિશ્ચયનયકા શ્રદ્ધાન કરના યોગ્ય હૈ.
વ્યવહારનય સ્વદ્રવ્ય – પરદ્રવ્યકો વ ઉનકે ભાવોંકો વ કારણ – કાર્યાદિકકો કિસીકો
કિસીમેં મિલાકર નિરૂપણ કરતા હૈ; સો ઐસે હી શ્રદ્ધાનસે મિથ્યાત્વ હૈ; ઇસલિયે ઉસકા ત્યાગ
કરના. તથા નિશ્ચયનય ઉન્હીંકો યથાવત્ નિરૂપણ કરતા હૈ, કિસીકો કિસીમેં નહીં મિલાતા
હૈ; સો ઐસે હી શ્રદ્ધાનસે સમ્યક્ત્વ હોતા હૈ; ઇસલિયે ઉસકા શ્રદ્ધાન કરના.
યહાઁ પ્રશ્ન હૈ કિ યદિ ઐસા હૈ તો જિનમાર્ગમેં દોનોં નયોંકા ગ્રહણ કરના કહા હૈ,
સો કૈસે?
સમાધાનઃ — જિનમાર્ગમેં કહીં તો નિશ્ચયનયકી મુખ્યતા લિયે વ્યાખ્યાન હૈ, ઉસે તો
‘સત્યાર્થ ઐસે હી હૈ’ — ઐસા જાનના. તથા કહીં વ્યવહારનયકી મુખ્યતા લિયે વ્યાખ્યાન હૈ, ઉસે
‘ઐસે હૈ નહીં, નિમિત્તાદિકી અપેક્ષા ઉપચાર કિયા હૈ’ — ઐસા જાનના. ઇસપ્રકાર જાનનેકા નામ
હી દોનોં નયોંકા ગ્રહણ હૈ. તથા દોનોં નયોંકે વ્યાખ્યાનકો સમાન સત્યાર્થ જાનકર ‘ઐસે ભી
હૈ, ઐસે ભી હૈ’ — ઇસપ્રકાર ભ્રમરૂપ પ્રવર્તનસે તો દોનોં નયોંકા ગ્રહણ કરના નહીં કહા હૈ.
ફિ ર પ્રશ્ન હૈ કિ યદિ વ્યવહારનય અસત્યાર્થ હૈ, તો ઉસકા ઉપદેશ જિનમાર્ગમેં કિસલિયે
દિયા? એક નિશ્ચયનયકા હી નિરૂપણ કરના થા.
સમાધાનઃ — ઐસા હી તર્ક સમયસારમેં કિયા હૈ. વહાઁ યહ ઉત્તર દિયા હૈ : —
જહ ણવિ સક્કમણજ્જો અણજ્જભાસં વિણા ઉ ગાહેઉં.
તહ વવહારેણ વિણા પરમત્થુવએસણમસક્કં..૮..
અર્થઃ — જિસ પ્રકાર અનાર્ય અર્થાત્ મ્લેચ્છકો મ્લેચ્છભાષા બિના અર્થ ગ્રહણ કરાનેમેં
કોઈ સમર્થ નહીં હૈ; ઉસી પ્રકાર વ્યવહારકે બિના પરમાર્થકા ઉપદેશ અશક્ય હૈ; ઇસલિયે
વ્યવહારકા ઉપદેશ હૈ.
તથા ઇસી સૂત્રકી વ્યાખ્યામેં ઐસા કહા હૈ કિ ‘‘વ્યવહારનયો નાનુસર્ત્તવ્ય’’૧.
૧. એવં મ્લેચ્છસ્થાનીયત્વાજ્જગતો વ્યવહારનયોપિ મ્લેચ્છભાષાસ્થાનીયત્વેન પરમાર્થપ્રતિપાદકત્વાદુપન્યસનીયોઽથ ચ
બ્રાહ્મણો ન મ્લેચ્છિતવ્ય ઇતિ વચનાદ્વયહારનયો નાનુસર્તવ્યઃ. (સમયસાર ગાથા ૮ કી આત્મખ્યાતિ ટીકા)