-
૨૫૪ ] [ મોક્ષમાર્ગપ્રકાશક
ફિ ર હમ પૂછતે હૈં કિ વ્રતાદિકકો છોડકર ક્યા કરેગા? યદિ હિંસાદિરૂપ પ્રવર્તેગા
તો વહાઁ તો મોક્ષમાર્ગકા ઉપચાર ભી સમ્ભવ નહીં હૈ; વહાઁ પ્રવર્તનેસે ક્યા ભલા હોગા? નરકાદિ
પ્રાપ્ત કરેગા. ઇસલિયે ઐસા કરના તો નિર્વિચારીપના હૈ. તથા વ્રતાદિકરૂપ પરિણતિકો મિટાકર
કેવલ વીતરાગ – ઉદાસીનભાવરૂપ હોના બને તો અચ્છા હી હૈ; વહ નિચલી દશામેં હો નહીં સકતા;
ઇસલિયે વ્રતાદિ સાધન છોડકર સ્વચ્છન્દ હોના યોગ્ય નહીં હૈ. ઇસપ્રકાર શ્રદ્ધાનમેં નિશ્ચયકો,
પ્રવૃત્તિમેં વ્યવહારકો ઉપાદેય માનના વહ ભી મિથ્યાભાવ હી હૈ.
તથા યહ જીવ દોનોં નયોંકા અંગીકાર કરનેકે અર્થ કદાચિત્ અપનેકો શુદ્ધ સિદ્ધ
સમાન રાગાદિ રહિત, કેવલજ્ઞાનાદિ સહિત આત્મા અનુભવતા હૈ, ધ્યાનમુદ્રા ધારણ કરકે ઐસે
વિચારોંમેં લગતે હૈં; સો ઐસા આપ નહીં હૈ, પરન્તુ ભ્રમસે ‘નિશ્ચયસે મૈં ઐસા હી હૂઁ’ — ઐસા
માનકર સન્તુષ્ટ હોતા હૈ. તથા કદાચિત્ વચન દ્વારા નિરૂપણ ઐસા હી કરતા હૈ. પરન્તુ
નિશ્ચય તો યથાવત્ વસ્તુકો પ્રરૂપિત કરતા હૈ. પ્રત્યક્ષ આપ જૈસા નહીં હૈ વૈસા અપનેકો
માને તો નિશ્ચય નામ કૈસે પાયે? જૈસા કેવલ નિશ્ચયાભાસવાલે જીવકે અયથાર્થપના પહલે કહા
થા ઉસી પ્રકાર ઇસકે જાનના.
અથવા યહ ઐસા માનતા હૈ કિ ઇસ નયસે આત્મા ઐસા હૈ, ઇસ નયસે ઐસા હૈ. સો
આત્મા તો જૈસા હૈ વૈસા હી હૈ; પરન્તુ ઉસમેં નય દ્વારા નિરૂપણ કરનેકા જો અભિપ્રાય હૈ
ઉસે નહીં પહિચાનતા. જૈસે — આત્મા નિશ્ચયસે તો સિદ્ધસમાન કેવલજ્ઞાનાદિ સહિત, દ્રવ્યકર્મ-
નોકર્મ-ભાવકર્મ રહિત હૈ ઔર વ્યવહારનયસે સંસારી મતિજ્ઞાનાદિ સહિત તથા દ્રવ્યકર્મ-નોકર્મ-
ભાવકર્મ સહિત હૈ — ઐસા માનતા હૈ; સો એક આત્માકે ઐસે દો સ્વરૂપ તો હોતે નહીં હૈં;
જિસ ભાવકા હી સહિતપના ઉસ ભાવકા હી રહિતપના એક વસ્તુમેં કૈસે સમ્ભવ હો? ઇસલિયે
ઐસા માનના ભ્રમ હૈ.
તો કિસ પ્રકાર હૈ? જૈસે — રાજા ઔર રંક મનુષ્યપનેકી અપેક્ષા સમાન હૈં; ઉસી પ્રકાર
સિદ્ધ ઔર સંસારીકો જીવત્વપનેકી અપેક્ષા સમાન કહા હૈ. કેવલજ્ઞાનાદિકી અપેક્ષા સમાનતા
માની જાય, સો તો હૈ નહીં; સંસારીકે નિશ્ચયસે મતિજ્ઞાનાદિક હી હૈં, સિદ્ધકે કેવલજ્ઞાન હૈ.
ઇતના વિશેષ હૈ કિ સંસારીકે મતિજ્ઞાનાદિક કર્મકે નિમિત્તસે હૈં, ઇસલિયે સ્વભાવ-અપેક્ષા સંસારીમેં
કેવલજ્ઞાનકી શક્તિ કહી જાયે તો દોષ નહીં હૈ. જૈસે — રંક મનુષ્યમેં રાજા હોનેકી શક્તિ પાયી
જાતી હૈ, ઉસી પ્રકાર યહ શક્તિ જાનના. તથા દ્રવ્યકર્મ-નોકર્મ પુદ્ગલસે ઉત્પન્ન હુએ હૈં, ઇસલિયે
નિશ્ચયસે સંસારીકે ભી ઇનકા ભિન્નપના હૈ, પરન્તુ સિદ્ધકી ભાઁતિ ઇનકા કારણ કાર્ય-અપેક્ષા સમ્બન્ધ
ભી ન માને તો ભ્રમ હી હૈ. તથા ભાવકર્મ આત્માકા ભાવ હૈ સો નિશ્ચયસે આત્માકા હી હૈ,
પરન્તુ કર્મકે નિમિત્તસે હોતા હૈ, ઇસલિયે વ્યવહારસે કર્મકા કહા જાતા હૈ. તથા સિદ્ધકી ભાઁતિ
સંસારીકે ભી રાગાદિક ન માનના, ઉન્હેં કર્મકા હી માનના વહ ભી ભ્રમ હૈ.