-
સાતવાઁ અધિકાર ][ ૨૫૫
ઇસ પ્રકાર નયોં દ્વારા એક હી વસ્તુકો એક ભાવ-અપેક્ષા ‘ઐસા ભી માનના ઔર ઐસા
ભી માનના,’ વહ તો મિથ્યાબુદ્ધિ હૈ; પરન્તુ ભિન્ન-ભિન્ન ભાવોંકી અપેક્ષા નયોંકી પ્રરૂપણા હૈ —
ઐસા માનકર યથાસમ્ભવ વસ્તુકો માનના સો સચ્ચા શ્રદ્ધાન હૈ. ઇસલિયે મિથ્યાદૃષ્ટિ અનેકાન્તરૂપ
વસ્તુકો માનતા હૈ, પરન્તુ યથાર્થ ભાવકો પહિચાનકર નહીં માન સકતા — ઐસા જાનના.
તથા ઇસ જીવકે વ્રત, શીલ, સંયમાદિકકા અંગીકાર પાયા જાતા હૈ, સો વ્યવહારસે
‘યે ભી મોક્ષકે કારણ હૈં’ — ઐસા માનકર ઉન્હેં ઉપાદેય માનતા હૈ; સો જૈસે પહલે કેવલ
વ્યવહારાવલમ્બી જીવકે અયથાર્થપના કહા થા વૈસે હી ઇસકે ભી અયથાર્થપના જાનના.
તથા યહ ઐસા ભી માનતા હૈ કિ યથાયોગ્ય વ્રતાદિ ક્રિયા તો કરને યોગ્ય હૈ; પરન્તુ
ઇસમેં મમત્વ નહીં કરના. સો જિસકા આપ કર્તા હો, ઉસમેં મમત્વ કૈસે નહીં કિયા જાય?
આપ કર્તા નહીં હૈ તો ‘મુઝકો કરને યોગ્ય હૈ’ — ઐસા ભાવ કૈસે કિયા? ઔર યદિ કર્તા
હૈ તો વહ અપના કર્મ હુઆ, તબ કર્તા-કર્મ સમ્બન્ધ સ્વયમેવ હી હુઆ; સો ઐસી માન્યતા
તો ભ્રમ હૈ.
તો કૈસે હૈ? બાહ્ય વ્રતાદિક હૈં વે તો શરીરાદિ પરદ્રવ્યકે આશ્રિત હૈં, પરદ્રવ્યકા આપ
કર્તા હૈ નહીં; ઇસલિયે ઉસમેં કર્તૃત્વબુદ્ધિ ભી નહીં કરના ઔર વહાઁ મમત્વ ભી નહીં કરના.
તથા વ્રતાદિકમેં ગ્રહણ-ત્યાગરૂપ અપના શુભોપયોગ હો, વહ અપને આશ્રિત હૈ, ઉસકા આપ
કર્તા હૈ; ઇસલિયે ઉસમેં કર્ત્તૃત્વબુદ્ધિ ભી માનના ઔર વહાઁ મમત્વ ભી કરના. પરન્તુ ઇસ
શુભોપયોગકો બન્ધકા હી કારણ જાનના, મોક્ષકા કારણ નહીં જાનના, ક્યોંકિ બન્ધ ઔર મોક્ષકે
તો પ્રતિપક્ષીપના હૈ; ઇસલિયે એક હી ભાવ પુણ્યબન્ધકા ભી કારણ હો ઔર મોક્ષકા ભી કારણ
હો — ઐસા માનના ભ્રમ હૈ.
ઇસલિયે વ્રત-અવ્રત દોનોં વિકલ્પરહિત, જહાઁ પરદ્રવ્યકે ગ્રહણ-ત્યાગકા કુછ પ્રયોજન નહીં
હૈ — ઐસા ઉદાસીન વીતરાગ શુદ્ધોપયોગ વહી મોક્ષમાર્ગ હૈ. તથા નિચલી દશામેં કિતને હી
જીવોંકે શુભોપયોગ ઔર શુદ્ધોપયોગકા યુક્તપના પાયા જાતા હૈ; ઇસલિયે ઉપચારસે વ્રતાદિક
શુભોપયોગકો મોક્ષમાર્ગ કહા હૈ; વસ્તુકા વિચાર કરને પર શુભોપયોગ મોક્ષકા ઘાતક હી હૈ;
ક્યોંકિ બન્ધકા કારણ વહ હી મોક્ષકા ઘાતક હૈ — ઐસા શ્રદ્ધાન કરના.
ઇસપ્રકાર શુદ્ધોપયોગકો હી ઉપાદેય માનકર ઉસકા ઉપાય કરના ઔર શુભોપયોગ –
અશુભોપયોગકો હેય જાનકર ઉનકે ત્યાગકા ઉપાય કરના. જહાઁ શુદ્ધોપયોગ ન હો સકે વહાઁ
અશુભોપયોગકો છોડકર શુભમેં હી પ્રવર્તન કરના, ક્યોંકિ શુભોપયોગકી અપેક્ષા અશુભોપયોગમેં
અશુદ્ધતાકી અધિકતા હૈ. તથા શુદ્ધોપયોગ હો તબ તો પરદ્રવ્યકા સાક્ષીભૂત હી રહતા હૈ,