-
૨૫૮ ] [ મોક્ષમાર્ગપ્રકાશક
અન્યથા હૈ? વહાઁ અનુમાનાદિ પ્રમાણસે બરાબર સમઝે. અથવા ઉપદેશ તો ઐસા હૈ ઔર ઐસા
ન માનેં તો ઐસા હોગા; સો ઇનમેં પ્રબલ યુક્તિ કૌન હૈ ઔર નિર્બલ યુક્તિ કૌન હૈ? જો
પ્રબલ ભાસિત હો ઉસે સત્ય જાને. તથા યદિ ઉપદેશમેં અન્યથા સત્ય ભાસિત હો, અથવા
ઉસમેં સન્દેહ રહે, નિર્ધાર ન હો; તો જો વિશેષજ્ઞ હોં ઉનસે પૂછે ઔર વે ઉત્તર દેં ઉસકા
વિચાર કરે. ઇસી પ્રકાર જબ તક નિર્ધાર ન હો તબ તક પ્રશ્ન-ઉત્તર કરે. અથવા
સમાનબુદ્ધિકે ધારક હોં ઉનસે અપના વિચાર જૈસા હુઆ હો વૈસા કહે ઔર પ્રશ્ન-ઉત્તર દ્વારા
પરસ્પર ચર્ચા કરે; તથા જો પ્રશ્નોત્તરમેં નિરૂપણ હુઆ હો ઉસકા એકાન્તમેં વિચાર કરે.
ઇસીપ્રકાર જબ તક અપને અંતરંગમેં — જૈસા ઉપદેશ દિયા થા વૈસા હી નિર્ણય હોકર
— ભાવ
ભાસિત ન હો તબ તક ઇસી પ્રકાર ઉદ્યમ કિયા કરે.
તથા અન્યમતિયોં દ્વારા જો કલ્પિત તત્ત્વોંકા ઉપદેશ દિયા ગયા હૈ, ઉસસે જૈન ઉપદેશ
અન્યથા ભાસિત હો વ સન્દેહ હો — તબ ભી પૂર્વોક્ત પ્રકારસે ઉદ્યમ કરે.
ઐસા ઉદ્યમ કરને પર જૈસા જિનદેવકા ઉપદેશ હૈ વૈસા હી સત્ય હૈ, મુઝે ભી ઇસી
પ્રકાર ભાસિત હોતા હૈ — ઐસા નિર્ણય હોતા હૈ; ક્યોંકિ જિનદેવ અન્યથાવાદી હૈં નહીં.
યહાઁ કોઈ કહે કિ જિનદેવ યદિ અન્યથાવાદી નહીં હૈં તો જૈસા ઉનકા ઉપદેશ હૈ
વૈસા હી શ્રદ્ધાન કર લેં, પરીક્ષા કિસલિયે કરેં?
સમાધાનઃ — પરીક્ષા કિયે બિના યહ તો માનના હો સકતા હૈ કિ જિનદેવને ઐસા કહા
હૈ સો સત્ય હૈ; પરન્તુ ઉનકા ભાવ અપનેકો ભાસિત નહીં હોગા. તથા ભાવ ભાસિત હુએ
બિના નિર્મલ શ્રદ્ધાન નહીં હોતા; ક્યોંકિ જિસકી કિસીકે વચનસે હી પ્રતીતિકી જાય, ઉસકી
અન્યકે વચનસે અન્યથા ભી પ્રતીતિ હો જાય; ઇસલિયે શક્તિઅપેક્ષા વચનસે કી ગઈ પ્રતીતિ
અપ્રતીતિવત્ હૈ. તથા જિસકા ભાવ ભાસિત હુઆ હો, ઉસે અનેક પ્રકારસે ભી અન્યથા નહીં
માનતા; ઇસલિયે ભાવ ભાસિત હોને પર જો પ્રતીતિ હોતી હૈ વહી સચ્ચી પ્રતીતિ હૈ.
યહાઁ યદિ કહોગે કિ પુરુષકી પ્રમાણતાસે વચનકી પ્રમાણતા કી જાતી હૈ? તો પુરુષકી
ભી પ્રમાણતા સ્વયમેવ તો નહીં હોતી; ઉસકે કુછ વચનોંકી પરીક્ષા પહલે કર લી જાયે, તબ
પુરુષકી પ્રમાણતા હોતી હૈ.
પ્રશ્નઃ — ઉપદેશ તો અનેક પ્રકારકે હૈં, કિસ-કિસકી પરીક્ષા કરેં?
સમાધાનઃ — ઉપદેશમેં કોઈ ઉપાદેય, કોઈ હેય, તથા કોઈ જ્ઞેયતત્ત્વોંકા નિરૂપણ કિયા
જાતા હૈ. ઉપાદેય – હેય તત્ત્વોંકી તો પરીક્ષા કર લેના, ક્યોંકિ ઇનમેં અન્યથાપના હોનેસે અપના
બુરા હોતા હૈ. ઉપાદેયકો હેય માન લેં તો બુરા હોગા, હેયકો ઉપાદેય માન લેં તો બુરા હોગા.