-
સાતવાઁ અધિકાર ][ ૨૫૯
ફિ ર વહ કહેગા — સ્વયં પરીક્ષા ન કી ઔર જિનવચનસે હી ઉપાદેયકો ઉપાદેય જાનેં
તથા હેયકો હેય જાનેં તો ઇસમેં કૈસે બુરા હોગા?
સમાધાનઃ — અર્થકા ભાવ ભાસિત હુએ બિના વચનકા અભિપ્રાય નહીં પહિચાના જાતા.
યહ તો માનલેં કિ મૈં જિનવચનાનુસાર માનતા હૂઁ, પરન્તુ ભાવ ભાસિત હુએ બિના અન્યથાપના
હો જાયે. લોકમેં ભી નોકરકો કિસી કાર્યકે લિયે ભેજતે હૈં; વહાઁ યદિ વહ ઉસ કાર્યકા
ભાવ જાનતા હો તો કાર્યકો સુધારેગા; યદિ ભાવ ભાસિત નહીં હોગા તો કહીં ચૂક જાયેગા.
ઇસલિયે ભાવ ભાસિત હોનેકે અર્થ હેય – ઉપાદેય તત્ત્વોંકી પરીક્ષા અવશ્ય કરના ચાહિયે.
ફિ ર વહ કહતા હૈ — યદિ પરીક્ષા અન્યથા હો જાયે તો ક્યા ક્યા કરેં?
સમાધાનઃ — જિનવચન ઔર અપની પરીક્ષામેં સમાનતા હો, તબ તો જાને કિ સત્ય પરીક્ષા
હુઈ હૈ. જબ તક ઐસા ન હો તબ તક જૈસે કોઈ હિસાબ કરતા હૈ ઔર ઉસકી વિધિ ન
મિલે તબ તક અપની ચૂકકો ઢૂઁઢતા હૈ; ઉસી પ્રકાર યહ અપની પરીક્ષામેં વિચાર કિયા કરે.
તથા જો જ્ઞેયતત્ત્વ હૈં ઉનકી પરીક્ષા હો સકે તો પરીક્ષા કરે; નહીં તો યહ અનુમાન
કરે કિ જો હેય – ઉપાદેય તત્ત્વ હી અન્યથા નહીં કહે, તો જ્ઞેયતત્ત્વોંકો અન્યથા કિસલિયે
કહેંગે? જૈસે — કોઈ પ્રયોજનરૂપ કાર્યોંમેં ભી ઝૂઠ નહીં બોલતા, વહ અપ્રયોજન ઝૂઠ ક્યોં
બોલેગા? ઇસલિયે જ્ઞેયતત્ત્વોંકા સ્વરૂપ પરીક્ષા દ્વારા ભી અથવા આજ્ઞાસે જાને. યદિ ઉનકા
યથાર્થ ભાવ ભાસિત ન હો તો ભી દોષ નહીં હૈ.
ઇસીલિયે જૈનશાસ્ત્રોંમેં જહાઁ તત્ત્વાદિકકા નિરૂપણ કિયા; વહાઁ તો હેતુ, યુક્તિ આદિ
દ્વારા જિસ પ્રકાર ઉસે અનુમાનાદિસે પ્રતીતિ આયે ઉસીપ્રકાર કથન કિયા હૈ. તથા ત્રિલોક,
ગુણસ્થાન, માર્ગણા, પુરાણાદિકકે કથન આજ્ઞાનુસાર કિયે હૈં. ઇસલિયે હેયોપાદેય તત્ત્વોંકી
પરીક્ષા કરના યોગ્ય હૈ.
વહાઁ જીવાદિક દ્રવ્યોં વ તત્ત્વોંકો તથા સ્વ-પરકો પહિચાનના. તથા ત્યાગને યોગ્ય
મિથ્યાત્વ – રાગાદિક ઔર કરને યોગ્ય સમ્યગ્દર્શનાદિકકા સ્વરૂપ પહિચાનના. તથા નિમિત્ત-
નૈમિત્તિકાદિક જૈસે હૈં, વૈસે પહિચાનના. — ઇત્યાદિ મોક્ષમાર્ગમેં જિનકે જાનનેસે પ્રવૃત્તિ હોતી
હૈ, ઉન્હેં અવશ્ય જાનના. સો ઇનકી તો પરીક્ષા કરના. સામાન્યરૂપસે કિસી હેતુ-યુક્તિ દ્વારા
ઇનકો જાનના, વ પ્રમાણ – નય દ્વારા જાનના, વ નિર્દેશ – સ્વામિત્વાદિસે ઔર સત્ – સંખ્યાદિસે ઇનકે
વિશેષ જાનના. જૈસી બુદ્ધિ હો — જૈસા નિમિત્ત બને, ઉસી પ્રકાર ઇનકો સામાન્ય-વિશેષરૂપસે
પહિચાનના. તથા ઇસ જાનનેમેં ઉપકારી ગુણસ્થાન – માર્ગણાદિક વ પુરાણાદિક વ વ્રતાદિક –
ક્રિયાદિકકા ભી જાનના યોગ્ય હૈ. યહાઁ જિનકી પરીક્ષા હો સકે ઉનકી પરીક્ષા કરના, ન
હો સકે ઉનકી આજ્ઞાનુસાર જાનકારી કરના.