-
સાતવાઁ અધિકાર ][ ૨૬૧
નિયમ હૈ, ઉસકે બિના સમ્યક્ત્વ નહીં હોતા. વ્રતાદિકા નિયમ હૈ નહીં; બહુત જીવ તો પહલે
સમ્યક્ત્વ હો પશ્ચાત્ હી વ્રતાદિકકો ધારણ કરતે હૈં, કિન્હીંકો યુગપત્ ભી હો જાતે હૈં.
ઇસપ્રકાર યહ તત્ત્વવિચારવાલા જીવ સમ્યક્ત્વકા અધિકારી હૈ; પરન્તુ ઉસકે સમ્યક્ત્વ હો હી
હો, ઐસા નિયમ નહીં હૈ; ક્યોંકિ શાસ્ત્રમેં સમ્યક્ત્વ હોનેસે પૂર્વ પંચલબ્ધિયોંકા હોના કહા હૈ.
પાઁચ લબ્ધિયોંકા સ્વરૂપ
ક્ષયોપશમ, વિશુદ્ધ, દેશના, પ્રાયોગ્ય, કરણ. વહાઁ જિસકે હોને પર તત્ત્વવિચાર હો
સકે — ઐસા જ્ઞાનાવરણાદિ કર્મોંકા ક્ષયોપશમ હો અર્થાત્ ઉદયકાલકો પ્રાપ્ત સર્વઘાતી સ્પર્દ્ધકોંકે
નિષેકોંકે ઉદયકા અભાવ સો ક્ષય, તથા અનાગતકાલમેં ઉદય આને યોગ્ય ઉન્હીંકા સત્તારૂપ
રહના ઉપશમ — ઐસી દેશઘાતી સ્પર્દ્ધકોંકે ઉદય સહિત કર્મોંકી અવસ્થા ઉસકા નામ ક્ષયોપશમ
હૈ; ઉસકી પ્રાપ્તિ સો ક્ષયોપશમલબ્ધિ હૈ.
તથા મોહકા મન્દ ઉદય આનેસે મન્દકષાયરૂપ ભાવ હોં કિ જહાઁ તત્ત્વવિચાર હો સકે
તો વિશુદ્ધલબ્ધિ હૈ.
તથા જિનદેવકે ઉપદિષ્ટ તત્ત્વકા ધારણ હો, વિચાર હો, સો દેશનાલબ્ધિ હૈ. જહાઁ
નરકાદિમેં ઉપદેશકા નિમિત્ત ન હો વહાઁ વહ પૂર્વ સંસ્કારસે હોતી હૈ.
તથા કર્મોંકી પૂર્વસત્તા અંતઃકોડાકોડી સાગર પ્રમાણ રહ જાયે ઔર નવીન બન્ધ
અંતઃકોડાકોડી પ્રમાણ ઉસકે સંખ્યાતવેં ભાગમાત્ર હો, વહ ભી ઉસ લબ્ધિકાલસે લગાકર ક્રમશઃ
ઘટતા જાયે ઔર કિતની હી પાપપ્રકૃત્તિયોંકા બન્ધ ક્રમશઃ મિટતા જાયે — ઇત્યાદિ યોગ્ય
અવસ્થાકા હોના સો પ્રાયોગ્યલબ્ધિ હૈ.
સો યે ચારોં લબ્ધિયાઁ ભવ્ય યા અભવ્યકે હોતી હૈં. યે ચાર લબ્ધિયાઁ હોનેકે બાદ
સમ્યક્ત્વ હો તો હો, ન હો તો નહીં ભી હો — ઐસા ‘લબ્ધિસાર’૧ મેં કહા હૈ. ઇસલિયે ઉસ
તત્ત્વવિચારવાલેકો સમ્યક્ત્વ હોનેકા નિયમ નહીં હૈ. જૈસે — કિસીકો હિતકી શિક્ષા દી, ઉસે
જાનકર વહ વિચાર કરે કિ યહ જો શિક્ષા દી સો કૈસે હૈ? પશ્ચાત્ વિચાર કરને પર ઉસકે
‘ઐસે હી હૈ’ — ઐસી ઉસ શિક્ષાકી પ્રતીતિ હો જાયે; અથવા અન્યથા વિચાર હો યા અન્ય વિચારમેં
લગકર ઉસ શિક્ષાકા નિર્ધાર ન કરે તો પ્રતીતિ નહીં ભી હો; ઉસી પ્રકાર શ્રીગુરુને તત્ત્વોપદેશ
દિયા, ઉસે જાનકર વિચાર કરે કિ યહ ઉપદેશ દિયા સો કિસ પ્રકાર હૈ? પશ્ચાત્ વિચાર
કરને પર ઉસકે ‘ઐસા હી હૈ’ — ઐસી પ્રતીતિ હો જાયે; અથવા અન્યથા વિચાર હો યા અન્ય
વિચારમેં લગકર ઉપદેશકા નિર્ધાર ન કરે તો પ્રતીતિ નહીં ભી હો, સો મૂલ કારણ મિથ્યાકર્મ
૧. લબ્ધિસાર, ગાથા ૩