-
૨૭૦ ] [ મોક્ષમાર્ગપ્રકાશક
તથા જો જીવ તત્ત્વજ્ઞાની હોકર ઇસ કરણાનુયોગકા અભ્યાસ કરતે હૈં, ઉન્હેં યહ ઉસકે
વિશેષણરૂપ ભાસિત હોતા હૈ. જો જીવાદિક તત્ત્વોંકો આપ જાનતે હૈ, ઉન્હીંકે વિશેષ
કરણાનુયોગમેં કિયે હૈં; વહાઁ કિતને હી વિશેષણ તો યથાવત્ નિશ્ચયરૂપ હૈં, કિતને હી
ઉપચારસહિત વ્યવહારરૂપ હૈં, કિતને હી દ્રવ્ય-ક્ષેત્ર-કાલ ભાવાદિકકે સ્વરૂપ પ્રમાણાદિરૂપ હૈં,
કિતને હી નિમિત્ત – આશ્રયાદિ અપેક્ષા સહિત હૈં — ઇત્યાદિ અનેક પ્રકારકે વિશેષણ નિરૂપિત કિયે
હૈં, ઉન્હેં જ્યોંકા ત્યોં માનતા હુઆ ઉસ કરણાનુયોગકા અભ્યાસ કરતા હૈ.
ઇસ અભ્યાસસે તત્ત્વજ્ઞાન નિર્મલ હોતા હૈ. જૈસે – કોઈ યહ તો જાનતા થા કિ યહ
રત્ન હૈ, પરન્તુ ઉસ રત્નકે બહુતસે વિશેષ જાનને પર નિર્મલ રત્નકા પારખી હોતા હૈ; ઉસીપ્રકાર
તત્ત્વોંકો જાનતા થા કિ યહ જીવાદિક હૈં, પરન્તુ ઉન તત્ત્વોંકે બહુત વિશેષ જાને તો નિર્મલ
તત્ત્વજ્ઞાન હોતા હૈ. તત્ત્વજ્ઞાન નિર્મલ હોને પર આપ હી વિશેષ ધર્માત્મા હોતા હૈ.
તથા અન્ય ઠિકાને ઉપયોગકો લગાયે તો રાગાદિકકી વૃદ્ધિ હોતી હૈ ઔર છદ્મસ્થકા
ઉપયોગ નિરન્તર એકાગ્ર નહીં રહતા; ઇસલિયે જ્ઞાની ઇસ કરણાનુયોગકે અભ્યાસમેં ઉપયોગકો
લગાતા હૈ, ઉસસે કેવલજ્ઞાન દ્વારા દેખે ગયે પદાર્થોંકા જાનપના ઇસકે હોતા હૈ; પ્રત્યક્ષ-
અપ્રત્યક્ષકા હી ભેદ હૈ, ભાસિત હોનેમેં વિરુદ્ધતા નહીં હૈ.
ઇસપ્રકાર યહ કરણાનુયોગકા પ્રયોજન જાનના.
‘કરણ’ અર્થાત્ ગણિત-કાર્યકે કારણરૂપ સૂત્ર, ઉનકા જિસમેં ‘અનુયોગ’ – અધિકાર હો
વહ કરણાનુયોગ હૈ. ઇસમેં ગણિત વર્ણનકી મુખ્યતા હૈ – ઐસા જાનના.
ચરણાનુયોગકા પ્રયોજન
અબ ચરણાનુયોગકા પ્રયોજન કહતે હૈં. ચરણાનુયોગમેં નાનાપ્રકાર ધર્મકે સાધન નિરૂપિત
કરકે જીવોંકો ધર્મમેં લગાતે હૈં. જો જીવ હિત-અહિતકો નહીં જાનતે, હિંસાદિક પાપકાર્યોંમેં
તત્પર હો રહતે હૈં; ઉન્હેં જિસ પ્રકાર પાપકાર્યોંકો છોડકર ધર્મકાર્યોંમેં લગેં, ઉસ પ્રકાર ઉપદેશ
દિયા હૈ; ઉસે જાનકર જો ધર્મ-આચરણ કરનેકો સન્મુખ હુએ, વે જીવ ગૃહસ્થધર્મ વ મુનિધર્મકા
વિધાન સુનકર આપસે જૈસા સધે વૈસે ધર્મ-સાધનમેં લગતે હૈં.
ઐસે સાધનસે કષાય મન્દ હોતી હૈ ઔર ઉસકે ફલમેં ઇતના તો હોતા હૈ કિ કુગતિમેં
દુઃખ નહીં પાતે, કિન્તુ સુગતિમેં સુખ પ્રાપ્ત કરતે હૈં; તથા ઐસે સાધનસે જિનમતકા નિમિત્ત
બના રહતા હૈ, વહાઁ તત્ત્વજ્ઞાનકી પ્રાપ્તિ હોના હો તો હો જાતી હૈ.
તથા જો જીવ તત્ત્વજ્ઞાની હોકર ચરણાનુયોગકા અભ્યાસ કરતે હૈં, ઉન્હેં યહ સર્વ આચરણ