-
૨૭૨ ] [ મોક્ષમાર્ગપ્રકાશક
ઉદાહરણઃ — જૈસે – તીર્થંકર દેવોંકે કલ્યાણકોંમેં ઇન્દ્ર આયે, યહ કથા તો સત્ય હૈ.
તથા ઇન્દ્રને સ્તુતિકી, ઉસકા વ્યાખ્યાન કિયા; સો ઇન્દ્રને તો અન્ય પ્રકારસે હી સ્તુતિ કી થી
ઔર યહાઁ ગ્રન્થકર્તાને અન્ય હી પ્રકારસે સ્તુતિ કરના લિખા હૈ; પરન્તુ સ્તુતિરૂપ પ્રયોજન અન્યથા
નહીં હુઆ. તથા પરસ્પર કિન્હીંકે વચનાલાપ હુઆ; વહાઁ ઉનકે તો હી અન્ય પ્રકાર અક્ષર
નિકલે થે, યહાઁ ગ્રન્થકર્તાને અન્ય પ્રકાર કહે; પરન્તુ પ્રયોજન એક હી દિખલાતે હૈં. તથા
નગર, વન, સંગ્રામાદિકકે નામાદિક તો યથાવત્ હી લિખતે હૈં ઔર વર્ણન હીનાધિક ભી
પ્રયોજનકા પોષણ કરતા હુઆ નિરૂપિત કરતે હૈં. – ઇત્યાદિ ઇસી પ્રકાર જાનના.
તથા પ્રસંગરૂપ કથા ભી ગ્રન્થકર્તા અપને વિચારાનુસાર કહતે હૈં. જૈસે – ધર્મપરીક્ષામેં
મૂર્ખોંકી કથા લિખી; સો વહી કથા મનોવેગને કહી થી ઐસા નિયમ નહીં હૈ; પરન્તુ મૂર્ખપનેકા
પોષણ કરનેવાલી કોઈ કથા કહી થી ઐસે અભિપ્રાયકા પોષણ કરતે હૈં. ઇસીપ્રકાર અન્યત્ર
જાનના.
યહાઁ કોઈ કહે – અયથાર્થ કહના તો જૈન-શાસ્ત્રમેં સમ્ભવ નહીં હૈ?
ઉત્તરઃ — અન્યથા તો ઉસકા નામ હૈ જો પ્રયોજન અન્યકા અન્ય પ્રગટ કરે. જૈસે –
કિસીસે કહા કિ તૂ ઐસા કહના, ઉસને વે હી અક્ષર નહીં કહે, પરન્તુ ઉસી પ્રયોજન સહિત
કહે તો ઉસે મિથ્યાવાદી નહીં કહતે – ઐસા જાનના. યદિ જૈસેકા તૈસા લિખનેકા સમ્પ્રદાય હો
તો કિસીને બહુત પ્રકારસે વૈરાગ્ય ચિન્તવન કિયા થા ઉસકા સર્વ વર્ણન લિખનેસે ગ્રન્થ બઢ
જાયેગા, તથા કુછ ન લિખનેસે ઉસકા ભાવ ભાસિત નહીં હોગા, ઇસલિયે વૈરાગ્યકે ઠિકાને
થોડા-બહુત અપને વિચારકે અનુસાર વૈરાગ્ય-પોષક હી કથન કરેંગે, સરાગ-પોષક કથન નહીં
કરેંગે. વહાઁ પ્રયોજન અન્યથા નહીં હુઆ ઇસલિયે અયથાર્થ નહીં કહતે. ઇસીપ્રકાર અન્યત્ર
જાનના.
તથા પ્રથમાનુયોગમેં જિસકી મુખ્યતા હો ઉસીકા પોષણ કરતે હૈં. જૈસે – કિસીને ઉપવાસ
કિયા, ઉસકા તો ફલ અલ્પ થા, પરન્તુ ઉસે અન્ય ધર્મપરિણતિકી વિશેષતા હુઈ, ઇસલિયે
વિશેષ ઉચ્ચપદકી પ્રાપ્તિ હુઈ, વહાઁ ઉસકો ઉપવાસકા હી ફલ નિરૂપિત કરતે હૈં. ઇસીપ્રકાર
અન્ય જાનના.
તથા જિસ પ્રકાર કિસીને શીલાદિકકી પ્રતિજ્ઞા દૃઢ રખી વ નમસ્કારમન્ત્રકા સ્મરણ
કિયા વ અન્ય ધર્મ-સાધન કિયા, ઉસકે કષ્ટ દૂર હુએ, અતિશય પ્રગટ હુએ; વહાઁ ઉન્હીંકા
વૈસા ફલ નહીં હુઆ હૈ, પરન્તુ અન્ય કિસી કર્મકે ઉદયસે વૈસે કાર્ય હુએ હૈં; તથાપિ ઉનકો
ઉન શીલાદિકકા હી ફલ નિરૂપિત કરતે હૈં. ઉસી પ્રકાર કોઈ પાપકાર્ય કિયા, ઉસકો ઉસીકા