-
આઠવાઁ અધિકાર ][ ૨૭૫
ઇસી પ્રકાર પ્રથમાનુયોગમેં અન્ય કથન ભી હોં, ઉન્હેં યથાસમ્ભવ જાનકર ભ્રમરૂપ નહીં
હોના.
કરણાનુયોગકે વ્યાખ્યાનકા વિધાન
અબ, કરણાનુયોગમેં કિસપ્રકાર વ્યાખ્યાન હૈ સો કહતે હૈંઃ –
જૈસા કેવલજ્ઞાન દ્વારા જાના વૈસા કરણાનુયોગમેં વ્યાખ્યાન હૈ. તથા કેવલજ્ઞાન દ્વારા
તો બહુત જાના, પરન્તુ જીવકે કાર્યકારી જીવ – કર્માદિકકા વ ત્રિલોકાદિકકા હી નિરૂપણ
ઇસમેં હોતા હૈ. તથા ઉનકા ભી સ્વરૂપ સર્વ નિરૂપિત નહીં હો સકતા, ઇસલિયે જિસ પ્રકાર
વચનગોચર હોકર છદ્મસ્થકે જ્ઞાનમેં ઉનકા કુછ ભાવ ભાસિત હો, ઉસ પ્રકાર સંકુચિત કરકે
નિરૂપણ કરતે હૈં. યહાઁ ઉદાહરણ – જીવકે ભાવોંકી અપેક્ષા ગુણસ્થાન કહે હૈં, વે ભાવ
અનન્તસ્વરૂપસહિત વચનગોચર નહીં હૈં, વહાઁ બહુત ભાવોંકી એક જાતિ કરકે ચૌદહ ગુણસ્થાન
કહે હૈં. તથા જીવોંકો જાનનેકે અનેક પ્રકાર હૈં, વહાઁ મુખ્ય ચૌદહ માર્ગણાકા નિરૂપણ કિયા
હૈ. તથા કર્મપરમાણુ અનન્ત પ્રકાર શક્તિયુક્ત હૈં, ઉનમેં બહુતોંકો એક જાતિ કરકે આઠ
વ એક સૌ અડતાલીસ પ્રકૃતિયાઁ કહી હૈં. તથા ત્રિલોકમેં અનેક રચનાએઁ હૈં, વહાઁ કુછ મુખ્ય
રચનાઓંકા નિરૂપણ કહતે હૈં. તથા પ્રમાણકે અનન્ત ભેદ હૈં, વહાઁ સંખ્યાતાદિ તીન ભેદ વ
ઇનકે ઇક્કીસ ભેદ નિરૂપિત કિયે હૈં. ઇસીપ્રકાર અન્યત્ર જાનના.
તથા કરણાનુયોગમેં યદ્યપિ વસ્તુકે ક્ષેત્ર, કાલ, ભાવાદિક અખંડિત હૈં; તથાપિ છદ્મસ્થકો
હીનાદિક જ્ઞાન હોનેકે અર્થ પ્રદેશ, સમય, અવિભાગ-પ્રતિચ્છેદાદિકકી કલ્પના કરકે ઉનકા પ્રમાણ
નિરૂપિત કરતે હૈં. તથા એક વસ્તુમેં ભિન્ન-ભિન્ન ગુણોંકા વ પર્યાયોંકા ભેદ કરકે નિરૂપણ
કરતે હૈં. તથા જીવ-પુદ્ગલાદિક યદ્યપિ ભિન્ન-ભિન્ન હૈં; તથાપિ સમ્બન્ધાદિક દ્વારા અનેક દ્રવ્યસે
ઉત્પન્ન ગતિ, જાતિ આદિ ભેદોંકો એક જીવકે નિરૂપિત કરતે હૈં, – ઇત્યાદિ વ્યાખ્યાન
વ્યવહારનયકી પ્રધાનતા સહિત જાનના, ક્યોંકિ વ્યવહારકે બિના વિશેષ નહીં જાન સકતા.
તથા કહીં નિશ્ચયવર્ણન ભી પાયા જાતા હૈ. જૈસે – જીવાદિક દ્રવ્યોંકા પ્રમાણ નિરૂપણ કિયા,
વહાઁ ભિન્ન-ભિન્ન ઇતને હી દ્રવ્ય હૈં. વહ યથાસમ્ભવ જાન લેના.
તથા કરણાનુયોગમેં જો કથન હૈં વે કિતને હી તો છદ્મસ્થકે પ્રત્યક્ષ-અનુમાનાદિગોચર
હોતે હૈં, તથા જો ન હોં ઉન્હેં આજ્ઞાપ્રમાણ દ્વારા માનના. જિસ પ્રકાર જીવ-પુદ્ગલકે સ્થૂલ
બહુત કાલસ્થાયી મનુષ્યાદિ પર્યાયેં વ ઘટાદિ પર્યાયેં નિરૂપિત કીં, ઉનકે તો પ્રત્યક્ષ અનુમાનાદિ
હો સકતે હૈં; પરન્તુ પ્રતિસમય સૂક્ષ્મપરિણમનકી અપેક્ષા જ્ઞાનાદિકકે વ સ્નિગ્ધ-રૂક્ષાદિકકે અંશ
નિરૂપિત કિયે હૈં વે આજ્ઞાસે હી પ્રમાણ હોતે હૈં. ઇસી પ્રકાર અન્યત્ર જાનના.