-
૨૭૬ ] [ મોક્ષમાર્ગપ્રકાશક
તથા કરણાનુયોગમેં છદ્મસ્થોંકી પ્રવૃત્તિકે અનુસાર વર્ણન નહીં કિયા હૈ, કેવલ- જ્ઞાનગમ્ય
પદાર્થોંકા નિરૂપણ હૈ. જિસ પ્રકાર કિતને હી જીવ તો દ્રવ્યાદિકકા વિચાર કરતે હૈં વ
વ્રતાદિક પાલતે હૈં; પરન્તુ ઉનકે અન્તરંગ સમ્યક્ત્વચારિત્ર શક્તિ નહીં હૈ, ઇસલિયે ઉનકો
મિથ્યાદૃષ્ટિ – અવ્રતી કહતે હૈં. તથા કિતને હી જીવ દ્રવ્યાદિકકે વ વ્રતાદિકકે વિચાર રહિત
હૈં, અન્ય કાર્યોંમેં પ્રવર્તતે હૈં, વ નિદ્રાદિ દ્વારા નિર્વિચાર હો રહે હૈં; પરન્તુ ઉનકે સમ્યક્ત્વાદિ
શક્તિકા સદ્ભાવ હૈ, ઇસલિયે ઉનકો સમ્યક્ત્વી વ વ્રતી કહતે હૈં.
તથા કિસી જીવકે કષાયોંકી પ્રવૃત્તિ તો બહુત હૈ ઔર ઉસકે અંતરંગ કષાયશક્તિ થોડી
હૈ, તો ઉસે મન્દકષાયી કહતે હૈં. તથા કિસી જીવકે કષાયોંકી પ્રવૃત્તિ તો થોડી હૈ ઔર ઉનકે
અંતરંગ કષાયશક્તિ બહુત હૈ, તો ઉસે તીવ્રકષાયી કહતે હૈં. જૈસે – વ્યંતરાદિક દેવ કષાયોંસે
નગર નાશાદિ કાર્ય કરતે હૈં, તથાપિ ઉનકે થોડી કષાયશક્તિસે પીત લેશ્યા કહી હૈ. ઔર
એકેન્દ્રિયાદિક જીવ કષાયકાર્ય કરતે દિખાઈ નહીં દેતે, તથાપિ ઉનકે બહુત કષાયશક્તિસે કૃષ્ણાદિ
લેશ્યા કહી હૈ. તથા સર્વાર્થસિદ્ધિકે દેવ કષાયરૂપ થોડે પ્રવર્તતે હૈં, ઉનકે બહુત કષાયશક્તિસે
અસંયમ કહા હૈ. ઔર પંચમ ગુણસ્થાની વ્યાપાર, અબ્રહ્માદિ કષાયકાર્યરૂપ બહુત પ્રવર્તતે હૈં;
ઉનકે મન્દકષાયશક્તિસે દેશસંયમ કહા હૈ. ઇસી પ્રકાર અન્યત્ર જાનના.
તથા કિસી જીવકે મન-વચન-કાયકી ચેષ્ટા થોડી હોતી દિખાઈ દે, તથાપિ કર્માકર્ષણ
શક્તિકી અપેક્ષા બહુત યોગ કહા હૈ. કિસીકે ચેષ્ટા બહુત દિખાઈ દે, તથાપિ શક્તિકી હીનતાસે
અલ્પ યોગ કહા હૈ. જૈસે – કેવલી ગમનાદિ ક્રિયારહિત હુએ, વહાઁ ભી ઉનકે યોગ બહુત કહા
હૈ. દ્વીન્દ્રિયાદિક જીવ ગમનાદિ કરતે હૈં, તથાપિ ઉનકે યોગ અલ્પ કહા હૈ. ઇસીપ્રકાર
અન્યત્ર જાનના.
તથા કહીં જિસકી વ્યક્તતા કુછ ભાસિત નહીં હોતી, તથાપિ સૂક્ષ્મશક્તિકે સદ્ભાવસે
ઉસકા વહાઁ અસ્તિત્વ કહા હૈ. જૈસે – મુનિકે અબ્રહ્મ કાર્ય કુછ નહીં હૈ, તથાપિ નવવેં
ગુણસ્થાનપર્યન્ત મૈથુન સંજ્ઞા કહી હૈ. અહમિન્દ્રોંકે દુઃખકા કારણ વ્યક્ત નહીં હૈ, તથાપિ કદાચિત્
અસાતાકા ઉદય કહા હૈ. ઇસીપ્રકાર અન્યત્ર જાનના.
તથા કરણાનુયોગ સમ્યગ્દર્શન-જ્ઞાન-ચારિત્રાદિક ધર્મકા નિરૂપણ કર્મપ્રકૃતિયોંકે
ઉપશમાદિકકી અપેક્ષાસહિત, સૂક્ષ્મશક્તિ જૈસે પાયી જાતી હૈ વૈસે ગુણસ્થાનાદિમેં નિરૂપણ કરતા
હૈ વ સમ્યગ્દર્શનાદિકે વિષયભૂત જીવાદિકોંકા ભી નિરૂપણ સૂક્ષ્મભેદાદિ સહિત કરતા હૈ. યહાઁ
કોઈ કરણાનુયોગ અનુસાર આપ ઉદ્યમ કરે તો હો નહીં સકતા; કરણાનુયોગમેં તો યથાર્થ પદાર્થ
બતલાનેકા મુખ્ય પ્રયોજન હૈ, આચરણ કરાનેકી મુખ્યતા નહીં હૈ. ઇસલિયે યહ તો