-
આઠવાઁ અધિકાર ][ ૨૮૧
સમાધાનઃ – જૈસે રોગ તો શીતાંગ ભી હૈ ઔર જ્વર ભી હૈ; પરન્તુ કિસીકા શીતાંગસે
મરણ હોતા જાને, વહાઁ વૈદ્ય ઉસકો જ્વર હોનેકા ઉપાય કરતા હૈ ઔર જ્વર હોનેકે પશ્ચાત્
ઉસકે જીનેકી આશા હો તબ બાદમેં જ્વરકો ભી મિટાનેકા ઉપાય કરતા હૈ. ઉસી પ્રકાર
કષાય તો સભી હેય હૈં; પરન્તુ કિન્હીં જીવોંકે કષાયોંસે પાપકાર્ય હોતા જાને, વહાઁ શ્રીગુરુ
ઉનકો પુણ્યકાર્યકે કારણભૂત કષાય હોનેકા ઉપાય કરતે હૈં, પશ્ચાત્ ઉસકે સચ્ચી ધર્મબુદ્ધિ
હુઈ જાનેં તબ બાદમેં વહ કષાય મિટાનેકા ઉપાય કરતે હૈં. ઐસા પ્રયોજન જાનના.
તથા ચરણાનુયોગમેં જૈસે જીવ પાપ છોડકર ધર્મમેં લગેં વૈસે અનેક યુક્તિયોં દ્વારા વર્ણન
કરતે હૈં. વહાઁ લૌકિક દૃષ્ટાન્ત, યુક્તિ, ઉદાહરણ, ન્યાયવૃત્તિકે દ્વારા સમઝાતે હૈં વ કહીં
અન્યમતકે ભી ઉદાહરણાદિ કહતે હૈં. જૈસે – ‘સૂક્તમુક્તાવલી’ મેં લક્ષ્મીકો કમલવાસિની કહી
વ સમુદ્રમેં વિષ ઔર લક્ષ્મી ઉત્પન્ન હુએ ઉસ અપેક્ષા ઉસે વિષકી ભગિની કહી હૈ. ઇસીપ્રકાર
અન્યત્ર કહતે હૈં.
વહાઁ કિતને હી ઉદાહરણાદિ ઝૂઠે ભી હૈં; પરન્તુ સચ્ચે પ્રયોજનકા પોષણ કરતે હૈં, ઇસલિયે
દોષ નહીં હૈ.
યહાઁ કોઈ કહે કિ ઝૂઠકા તો દોષ લગતા હૈ?
ઉસકા ઉત્તરઃ — યદિ ઝૂઠ ભી હૈ ઔર સચ્ચે પ્રયોજનકા પોષણ કરે તો ઉસે ઝૂઠ નહીં
કહતે. તથા સચ ભી હૈ ઔર ઝૂઠે પ્રયોજનકા પોષણ કરે તો વહ ઝૂઠ હી હૈ.
અલંકાર – યુક્તિ – નામાદિકમેં વચન અપેક્ષા ઝૂઠ-સચ નહીં હૈ, પ્રયોજન અપેક્ષા ઝૂઠ-સચ
હૈ. જૈસે – તુચ્છ શોભાસહિત નગરીકો ઇન્દ્રપુરીકે સમાન કહતે હૈં સો ઝૂઠ હૈ, પરન્તુ શોભાકે
પ્રયોજનકા પોષણ કરતા હૈ, ઇસલિયે ઝૂઠ નહીં હૈ. તથા ‘ઇસ નગરીમેં છત્રકો હી દંડ હૈ
અન્યત્ર નહીં હૈ’ – ઐસા કહા સો ઝૂઠ હૈ; અન્યત્ર ભી દણ્ડ દેના પાયા જાતા હૈ, પરન્તુ વહાઁ
અન્યાયવાન થોડે હૈં ઔર ન્યાયવાનકો દણ્ડ નહીં દેતે, ઐસે પ્રયોજનકા પોષણ કરતા હૈ, ઇસલિયે
ઝૂઠ નહીં હૈ. તથા બૃહસ્પતિકા નામ ‘સુરગુરુ’ લિખા હૈ વ મંગલકા નામ ‘કુજ’ લિખા હૈ
સો ઐસે નામ અન્યમત અપેક્ષા હૈં. — ઇનકા અક્ષરાર્થ હૈ સો ઝૂઠા હૈ; પરન્તુ વહ નામ ઉસ
પદાર્થકા અર્થ પ્રગટ કરતા હૈ, ઇસલિયે ઝૂઠ નહીં હૈ.
ઇસપ્રકાર અન્ય મતાદિકકે ઉદાહરણાદિ દેતે હૈં સો ઝૂઠ હૈં; પરન્તુ ઉદાહરણાદિકકા
તો શ્રદ્ધાન કરાના હૈ નહીં, શ્રદ્ધાન તો પ્રયોજનકા કરાના હૈ ઔર પ્રયોજન સચ્ચા હૈ, ઇસલિયે
દોષ નહીં હૈ.
તથા ચરણાનુયોગમેં છદ્મસ્થકી બુદ્ધિગોચર સ્થૂલપનેકી અપેક્ષાસે લોકપ્રવૃત્તિકી મુખ્યતા