-
૨૮૪ ] [ મોક્ષમાર્ગપ્રકાશક
ધ્યાન-અધ્યયનાદિ વિશેષ કરતા હૈ વહ ઉત્કૃષ્ટ તપસ્વી હૈ તથાપિ યહાઁ ચરણાનુયોગમેં બાહ્યતપકી
હી પ્રધાનતા હૈ, ઇસલિયે ઉસીકો તપસ્વી કહતે હૈં. ઇસ પ્રકાર અન્ય નામાદિક જાનના.
ઐસે હી અન્ય પ્રકાર સહિત ચરણાનુયોગમેં વ્યાખ્યાનકા વિધાન જાનના.
દ્રવ્યાનુયોગકે વ્યાખ્યાનકા વિધાન
અબ, દ્રવ્યાનુયોગમેં વ્યાખ્યાનકા વિધાન કહતે હૈંઃ –
જીવોંકે જીવાદિ દ્રવ્યોંકા યથાર્થ શ્રદ્ધાન જિસ પ્રકાર હો ઉસ પ્રકાર વિશેષ, યુક્તિ,
હેતુ, દૃષ્ટાન્તાદિકકા યહાઁ નિરૂપણ કરતે હૈં, ક્યોંકિ ઇસમેં યથાર્થ શ્રદ્ધાન કરાનેકા પ્રયોજન
હૈ. વહાઁ યદ્યપિ જીવાદિ વસ્તુ અભેદ હૈં તથાપિ ઉનમેં ભેદકલ્પના દ્વારા વ્યવહારસે દ્રવ્ય-ગુણ-
પર્યાયાદિકકે ભેદોંકા નિરૂપણ કરતે હૈં. તથા પ્રતીતિ કરાનેકે અર્થ અનેક યુક્તિયોં દ્વારા
ઉપદેશ દેતે હૈં અથવા પ્રમાણ-નય દ્વારા ઉપદેશ દેતે હૈં વહ ભી યુક્ત હૈ, તથા વસ્તુકે અનુમાન –
પ્રત્યભિજ્ઞાનાદિક કરાનેકો હેતુ – દૃષ્ટાન્તાદિક દેતે હૈં; ઇસપ્રકાર યહાઁ વસ્તુકી પ્રતીતિ કરાનેકો
ઉપદેશ દેતે હૈં.
તથા યહાઁ મોક્ષમાર્ગકા શ્રદ્ધાન કરાનેકે અર્થ જીવાદિ તત્ત્વોંકા વિશેષ, યુક્તિ, હેતુ,
દૃષ્ટાન્તાદિ દ્વારા નિરૂપણ કરતે હૈં. વહાઁ સ્વ-પર ભેદવિજ્ઞાનાદિક જિસ પ્રકાર હોં ઉસ પ્રકાર
જીવ-અજીવકા નિર્ણય કરતે હૈં; તથા વીતરાગભાવ જિસ પ્રકાર હો ઉસ પ્રકાર આસ્રવાદિકકા
સ્વરૂપ બતલાતે હૈં; ઔર વહાઁ મુખ્યરૂપસે જ્ઞાન-વૈરાગ્યકે કારણ જો આત્માનુભવનાદિક ઉનકી
મહિમા ગાતે હૈં.
તથા દ્રવ્યાનુયોગમેં નિશ્ચય અધ્યાત્મ-ઉપદેશકી પ્રધાનતા હો, વહાઁ વ્યવહારધર્મકા ભી
નિષેધ કરતે હૈં. જો જીવ આત્માનુભવકા ઉપાય નહીં કરતે ઔર બાહ્ય ક્રિયાકાણ્ડમેં મગ્ન
હૈં, ઉનકો વહાઁસે ઉદાસ કરકે આત્માનુભવનાદિમેં લગાનેકો વ્રત-શીલ-સંયમાદિકકા હીનપના પ્રગટ
કરતે હૈં. વહાઁ ઐસા નહીં જાન લેના કિ ઇનકો છોડકર પાપમેં લગના; ક્યોંકિ ઉસ ઉપદેશકા
પ્રયોજન અશુભમેં લગાનેકા નહીં હૈ, શુદ્ધોપયોગમેં લગાનેકો શુભોપયોગકા નિષેધ કરતે હૈં.
યહાઁ કોઈ કહે કિ અધ્યાત્મશાસ્ત્રમેં પુણ્ય-પાપ સમાન કહે હૈં, ઇસલિયે શુદ્ધોપયોગ હો
તો ભલા હી હૈ, ન હો તો પુણ્યમેં લગો યા પાપમેં લગો?
ઉત્તરઃ — જૈસે શૂદ્ર જાતિકી અપેક્ષા જાટ, ચાંડાલ સમાન કહે હૈં; પરન્તુ ચાંડાલસે જાટ
કુછ ઉત્તમ ઉત્તમ હૈ; વહ અસ્પૃશ્ય હૈ, યહ સ્પૃશ્ય હૈ; ઉસી પ્રકાર બન્ધ કારણકી અપેક્ષા
પુણ્ય-પાપ સમાન હૈં; પરન્તુ પાપસે પુણ્ય કુછ ભલા હૈ; વહ તીવ્રકષાયરૂપ હૈ, યહ મન્દકષાયરૂપ
હૈ; ઇસલિયે પુણ્ય છોડકર પાપમેં લગના યુક્ત નહીં હૈ – ઐસા જાનના.