-
૨૮૬ ] [ મોક્ષમાર્ગપ્રકાશક
પ્રવર્તે ઉસ કાલ ઉસે શુદ્ધોપયોગી કહતે હૈં. યદ્યપિ યહાઁ કેવલજ્ઞાનગોચર સૂક્ષ્મરાગાદિક હૈં,
તથાપિ ઉસકી વિવક્ષા યહાઁ નહીં કી; અપની બુદ્ધિગોચર રાગાદિક છોડતા હૈ, ઇસ અપેક્ષા
ઉસે શુદ્ધોપયોગી કહા હૈ.
ઇસીપ્રકાર સ્વ-પર શ્રદ્ધાનાદિક હોને પર સમ્યક્ત્વાદિ કહે, વહ બુદ્ધિગોચર અપેક્ષાસે
નિરૂપણ હૈ; સૂક્ષ્મ ભાવોંકી અપેક્ષા ગુણસ્થાનાદિકમેં સમ્યક્ત્વાદિકા નિરૂપણ કરણાનુયોગમેં પાયા
જાતા હૈ. ઇસીપ્રકાર અન્યત્ર જાનના.
ઇસલિયે દ્રવ્યાનુયોગકે કથનકી વિધિ કરણાનુયોગસે મિલાના ચાહે તો કહીં તો મિલતી
હૈ, કહીં નહીં મિલતી. જિસપ્રકાર યથાખ્યાતચારિત્ર હોને પર તો દોનોં અપેક્ષા શુદ્ધોપયોગ હૈ,
પરન્તુ નિચલી દશામેં દ્રવ્યાનુયોગ અપેક્ષાસે તો કદાચિત્ શુદ્ધોપયોગ હોતા હૈ, પરન્તુ કરણાનુયોગ
અપેક્ષા સદાકાલ કષાય-અંશકે સદ્ભાવસે શુદ્ધોપયોગ નહીં હૈ. ઇસીપ્રકાર અન્ય કથન જાન લેના.
તથા દ્રવ્યાનુયોગમેં પરમતમેં કહે હુએ તત્ત્વાદિકકો અસત્ય બતલાનેકે અર્થ ઉનકા
નિષેધ કરતે હૈં; વહાઁ દ્વેષબુદ્ધિ નહીં જાનના. ઉનકો અસત્ય બતલાકર સત્યશ્રદ્ધાન કરાનેકા
પ્રયોજન જાનના.
ઇસી પ્રકાર ઔર ભી અનેક પ્રકારસે દ્રવ્યાનુયોગમેં વ્યાખ્યાનકા વિધાન હૈ.
❉
ઇસપ્રકાર ચારોં અનુયોગકે વ્યાખ્યાનકા વિધાન કહા. વહાઁ કિસી ગ્રન્થમેં એક
અનુયોગકી, કિસીમેં દોકી, કિસીમેં તીનકી ઔર કિસીમેં ચારોંકી પ્રધાનતા સહિત વ્યાખ્યાન
હોતા હૈ; સો જહાઁ જૈસા સમ્ભવ હો વૈસા સમઝ લેના.
અનુયોગોંકે વ્યાખ્યાનકી પદ્ધતિ
અબ, ઇન અનુયોગોંમેં કૈસી પદ્ધતિકી મુખ્યતા પાયી જાતી હૈ, સો કહતે હૈંઃ –
પ્રથમાનુયોગમેં તો અલંકાર શાસ્ત્રકી વ કાવ્યાદિ શાસ્ત્રોંકી પદ્ધતિ મુખ્ય હૈ; ક્યોંકિ
અલંકારાદિસે મન રંજાયમાન હોતા હૈ, સીધી બાત કહનેસે ઐસા ઉપયોગ નહીં લગતા – જૈસા
અલંકારાદિ યુક્તિસહિત કથનસે ઉપયોગ લગતા હૈ. તથા પરોક્ષ બાતકો કુછ અધિકતાપૂર્વક
નિરૂપણ કિયા જાયે તો ઉસકા સ્વરૂપ ભલી-ભાઁતિ ભાસિત હોતા હૈ.
તથા કરણાનુયોગમેં ગણિત આદિ શાસ્ત્રોંકી પદ્ધતિ મુખ્ય હૈ; ક્યોંકિ વહાઁ દ્રવ્ય-ક્ષેત્ર-
કાલ-ભાવકે પ્રમાણાદિકકા નિરૂપણ કરતે હૈં; સો ગણિત-ગ્રન્થોંકી આમ્નાયસે ઉસકા સુગમ
જાનપના હોતા હૈ.