-
આઠવાઁ અધિકાર ][ ૨૮૭
તથા ચરણાનુયોગમેં સુભાષિત નીતિશાસ્ત્રોંકી પદ્ધતિ મુખ્ય હૈ; ક્યોંકિ વહાઁ આચરણ
કરાના હૈ; ઇસલિયે લોકપ્રવૃત્તિકે અનુસાર નીતિમાર્ગ બતલાને પર વહ આચરણ કરતા હૈ.
તથા દ્રવ્યાનુયોગમેં ન્યાયશાસ્ત્રોંકી પદ્ધતિ મુખ્ય હૈ; ક્યોંકિ વહાઁ નિર્ણય કરનેકા પ્રયોજન
હૈ ઔર ન્યાયશાસ્ત્રોંમેં નિર્ણય કરનેકા માર્ગ દિખાયા હૈ.
ઇસ પ્રકાર ઇન અનુયોગોંમેં મુખ્ય પદ્ધતિ હૈ ઔર ભી અનેક પદ્ધતિસહિત વ્યાખ્યાન
ઇનમેં પાયે જાતે હૈં.
યહાઁ કોઈ કહે – અલંકાર, ગણિત, નીતિ, ન્યાયકા જ્ઞાન તો પણ્ડિતોંકે હોતા હૈ;
તુચ્છબુદ્ધિ સમઝે નહીં, ઇસલિયે સીધા કથન ક્યોં નહીં કિયા?
ઉત્તરઃ — શાસ્ત્ર હૈં સો મુખ્યરૂપસે પણ્ડિતોં ઔર ચતુરોંકે અભ્યાસ કરને યોગ્ય હૈં, યદિ
અલંકારાદિ આમ્નાય સહિત કથન હો તો ઉનકા મન લગે. તથા જો તુચ્છબુદ્ધિ હૈં ઉનકો
પણ્ડિત સમઝા દેં ઔર જો નહીં સમઝ સકેં તો ઉન્હેં મુઁહસે સીધા હી કથન કહેં. પરન્તુ
ગ્રન્થોંમેં સીધા લિખનેસે વિશેષબુદ્ધિ જીવ અભ્યાસમેં વિશેષ નહીં પ્રવર્તતે, ઇસલિયે અલંકારાદિ
આમ્નાય સહિત કથન કરતે હૈં.
ઇસપ્રકાર ઇન ચાર અનુયોગોંકા નિરૂપણ કિયા.
તથા જૈનમતમેં બહુત શાસ્ત્ર તો ચારોં અનુયોગોંમેં ગર્ભિત હૈં.
તથા વ્યાકરણ, ન્યાય, છન્દ, કોષાદિક શાસ્ત્ર વ વૈદ્યક, જ્યોતિષ, મન્ત્રાદિ શાસ્ત્ર ભી
જિનમતમેં પાયે જાતે હૈં. ઉનકા ક્યા પ્રયોજન હૈ સો સુનોઃ —
વ્યાકરણ-ન્યાયાદિ શાસ્ત્રોંકા પ્રયોજન
વ્યાકરણ-ન્યાયાદિકકા અભ્યાસ હોને પર અનુયોગરૂપ શાસ્ત્રોંકા અભ્યાસ હો સકતા હૈ;
ઇસલિયે વ્યાકરણાદિ શાસ્ત્ર કહે હૈં.
કોઈ કહે – ભાષારૂપ સીધા નિરૂપણ કરતે તો વ્યાકરણાદિકા ક્યા પ્રયોજન થા?
ઉત્તરઃ — ભાષા તો અપભ્રંશરૂપ અશુદ્ધવાણી હૈ, દેશ-દેશમેં ઔર-ઔર હૈં; વહાઁ મહન્ત
પુરુષ શાસ્ત્રોંમેં ઐસી રચના કૈસે કરેં? તથા વ્યાકરણ-ન્યાયાદિક દ્વારા જૈસે યથાર્થ સૂક્ષ્મ અર્થકા
નિરૂપણ હોતા હૈ વૈસા સીધી ભાષામેં નહીં હો સકતા; ઇસલિયે વ્યાકરણાદિકી આમ્નાયસે વર્ણન
કિયા હૈ. સો અપની બુદ્ધિકે અનુસાર થોડા-બહુત ઇનકા અભ્યાસ કરકે અનુયોગરૂપ પ્રયોજનભૂત
શાસ્ત્રોંકા અભ્યાસ કરના.
તથા વૈદ્યકાદિ ચમત્કારસે જિનમતકી પ્રભાવના હો વ ઔષધાદિકસે ઉપકાર ભી બને;