-
૨૯૦ ] [ મોક્ષમાર્ગપ્રકાશક
હૈ; ઉસી પ્રકાર ધર્માત્મા પુરુષોંકી કથા સુનને પર અપનેકો ધર્મકી પ્રીતિ વિશેષ હોતી હૈ.
ઇસલિયે પ્રથમાનુયોગકા અભ્યાસ કરના યોગ્ય હૈ.
કરણાનુયોગમેં દોષ-કલ્પનાકા નિરાકરણ
તથા કિતને હી જીવ કહતે હૈં — કરણાનુયોગમેં ગુણસ્થાન, માર્ગણાદિકકા વ
કર્મપ્રકૃતિયોંકા કથન કિયા વ ત્રિલોકાદિકકા કથન કિયા; સો ઉન્હેં જાન લિયા કિ ‘યહ
ઇસ પ્રકાર હૈ’, ‘યહ ઇસ પ્રકાર હૈ’ ઇસમેં અપના કાર્ય ક્યા સિદ્ધ હુઆ? યા તો ભક્તિ કરેં,
યા વ્રત-દાનાદિ કરેં, યા આત્માનુભવન કરેં – ઇસસે અપના ભલા હો. ઉનસે કહતે હૈં — પરમેશ્વર
તો વીતરાગ હૈં; ભક્તિ કરનેસે પ્રસન્ન હોકર કુછ કરતે નહીં હૈં. ભક્તિ કરનેસે કષાય મન્દ
હોતી હૈ, ઉસકા સ્વયમેવ ઉત્તમ ફલ હોતા હૈ. સો કરણાનુયોગકે અભ્યાસમેં ઉસસે ભી અધિક
મન્દ કષાય હો સકતી હૈ, ઇસલિયે ઇસકા ફલ અતિ ઉત્તમ હોતા હૈ. તથા વ્રત-દાનાદિક
તો કષાય ઘટાનેકે બાહ્યનિમિત્તકે સાધન હૈં ઔર કરણાનુયોગકા અભ્યાસ કરને પર વહાઁ ઉપયોગ
લગ જાયે તબ રાગાદિક દૂર હોતે હૈં સો યહ અંતરંગનિમિત્તકા સાધન હૈ; ઇસલિયે યહ વિશેષ
કાર્યકારી હૈ. વ્રતાદિક ધારણ કરકે અધ્યયનાદિ કરતે હૈં. તથા આત્માનુભવ સર્વોત્તમ કાર્ય
હૈ; પરન્તુ સામાન્ય અનુભવમેં ઉપયોગ ટિકતા નહીં હૈ ઔર નહીં ટિકતા તબ અન્ય વિકલ્પ
હોતે હૈં; વહાઁ કરણાનુયોગકા અભ્યાસ હો તો ઉસ વિચારમેં ઉપયોગકો લગાતા હૈ.
યહ વિચાર વર્તમાન ભી રાગાદિક ઘટાતા હૈ ઔર આગામી રાગાદિક ઘટાનેકા કારણ
હૈ, ઇસલિયે યહાઁ ઉપયોગ લગાના.
જીવ – કર્માદિકકે નાનાપ્રકારસે ભેદ જાને, ઉનમેં રાગાદિક કરનેકા પ્રયોજન નહીં હૈ,
ઇસલિયે રાગાદિક બઢતે નહીં હૈં; વીતરાગ હોનેકા પ્રયોજન જહાઁ-તહાઁ પ્રગટ હોતા હૈ, ઇસલિયે
રાગાદિ મિટાનેકા કારણ હૈ.
યહાઁ કોઈ કહે — કોઈ કથન તો ઐસા હી હૈ, પરન્તુ દીપ-સમુદ્રાદિકકે યોજનાદિકા
નિરૂપણ કિયા ઉનમેં ક્યા સિદ્ધિ હૈ?
ઉત્તરઃ – ઉનકો જાનને પર ઉનમેં કુછ ઇષ્ટ-અનિષ્ટ બુદ્ધિ નહીં હોતી, ઇસલિયે પૂર્વોક્ત સિદ્ધિ
હોતી હૈ.
ફિ ર વહ કહતા હૈ — ઐસા હૈ તો જિનસે કુછ પ્રયોજન નહીં હૈ, ઐસે પાષાણાદિકકો
ભી જાનતે હુએ વહાઁ ઇષ્ટ-અનિષ્ટપના નહીં માનતે, ઇસલિયે વહ ભી કાર્યકારી હુઆ.
ઉત્તરઃ – સરાગી જીવ રાગાદિ પ્રયોજન બિના કિસીકો જાનનેકા ઉદ્યમ નહીં કરતા; યદિ
સ્વયમેવ ઉનકા જાનના હો તો અંતરંગ રાગાદિકકે અભિપ્રાયવશ વહાઁસે ઉપયોગકો છુડાના હી
ચાહતા હૈ. યહાઁ ઉદ્યમ દ્વારા દ્વીપ – સમુદ્રાદિકો જાનતા હૈ, વહાઁ ઉપયોગ લગાતા હૈ; સો રાગાદિ