-
૨૯૨ ] [ મોક્ષમાર્ગપ્રકાશક
તથા યદિ બાહ્યસંયમસે કુછ સિદ્ધિ ન હો તો સર્વાર્થસિદ્ધિવાસી દેવ સમ્યગ્દૃષ્ટિ બહુત
જ્ઞાની હૈં ઉનકે તો ચૌથા ગુણસ્થાન હોતા હૈ ઔર ગૃહસ્થ શ્રાવક મનુષ્યોંકે પંચમ ગુણસ્થાન
હોતા હૈ, સો ક્યા કારણ હૈ? તથા તીર્થંકરાદિક ગૃહસ્થપદ છોડકર કિસલિયે સંયમ ગ્રહણ
કરેં? ઇસલિયે યહ નિયમ હૈ કિ બાહ્ય સંયમ સાધન બિના પરિણામ નિર્મલ નહીં હો સકતે.
ઇસલિયે બાહ્ય સાધનકા વિધાન જાનનેકે લિયે ચરણાનુયોગકા અભ્યાસ અવશ્ય કરના ચાહિયે.
દ્રવ્યાનુયોગમેં દોષ-કલ્પનાકા નિરાકરણ
તથા કિતને હી જીવ કહતે હૈં કિ દ્રવ્યાનુયોગમેં વ્રત-સંયમાદિ વ્યવહારધર્મકા હીનપના પ્રગટ
કિયા હૈ. સમ્યગ્દૃષ્ટિકે વિષય-ભોગાદિકકો નિર્જરાકા કારણ કહા હૈ — ઇત્યાદિ કથન સુનકર જીવ
સ્વચ્છન્દ હોકર પુણ્ય છોડકર પાપમેં પ્રવર્તેંગે, ઇસલિયે ઇનકા પઢના – સુનના યોગ્ય નહીં હૈ.
ઉસસે કહતે હૈં — જૈસે ગધા મિશ્રી ખાકર મર જાયે તો મનુષ્ય તો મિશ્રી ખાના નહીં
છોડેંગે; ઉસી પ્રકાર વિપરીતબુદ્ધિ અધ્યાત્મગ્રન્થ સુનકર સ્વચ્છન્દ હો જાયે તો વિવેકી તો
અધ્યાત્મગ્રન્થોંકા અભ્યાસ નહીં છોડેંગે. ઇતના કરે કિ જિસે સ્વચ્છન્દ હોતા જાને, ઉસે જિસપ્રકાર
વહ સ્વચ્છન્દ ન હો ઉસપ્રકાર ઉપદેશ દે. તથા અધ્યાત્મગ્રન્થોંમેં ભી સ્વચ્છન્દ હોનેકા જહાઁ-
તહાઁ નિષેધ કરતે હૈં, ઇસલિયે જો ભલી-ભાઁતિ ઉનકો સુને વહ તો સ્વચ્છન્દ હોતા નહીં; પરન્તુ
એક બાત સુનકર અપને અભિપ્રાયસે કોઈ સ્વચ્છન્દ હો તો ગ્રન્થકા તો દોષ હૈ નહીં, ઉસ
જીવકા હી દોષ હૈ.
તથા યદિ ઝૂઠે દોષકી કલ્પના કરકે અધ્યાત્મશાસ્ત્રોંકો પઢને-સુનનેકા નિષેધ કરેં તો
મોક્ષમાર્ગકા મૂલ ઉપદેશ તો વહાઁ હૈ; ઉસકા નિષેધ કરને સે તો મોક્ષમાર્ગકા નિષેધ હોતા હૈ.
જૈસે — મેઘવર્ષા હોને પર બહુતસે જીવોંકા કલ્યાણ હોતા હૈ ઔર કિસીકો ઉલ્ટા નુકસાન હો,
તો ઉસકી મુખ્યતા કરકે મેઘકા તો નિષેધ નહીં કરના; ઉસી પ્રકાર સભામેં અધ્યાત્મ-ઉપદેશ
હોને પર બહુતસે જીવોંકો મોક્ષમાર્ગકી પ્રાપ્તિ હોતી હૈ, પરન્તુ કોઈ ઉલ્ટા પાપમેં પ્રવર્તે, તો ઉસકી
મુખ્યતા કરકે અધ્યાત્મશાસ્ત્રોંકા તો નિષેધ નહીં કરના.
તથા અધ્યાત્મગ્રંથોંસે કોઈ સ્વચ્છન્દ હો; સો વહ તો પહલે ભી મિથ્યાદૃષ્ટિ થા, અબ
ભી મિથ્યાદૃષ્ટિ હી રહા. ઇતના હી નુકસાન હોગા કિ સુગતિ ન હોકર કુગતિ હોગી. પરન્તુ
અધ્યાત્મ-ઉપદેશ ન હોને પર બહુત જીવોંકે મોક્ષમાર્ગકી પ્રાપ્તિકા અભાવ હોતા હૈ ઔર ઇસમેં
બહુત જીવોંકા બહુત બુરા હોતા હૈ; ઇસલિયે અધ્યાત્મ-ઉપદેશકા નિષેધ નહીં કરના.
તથા કિતને હી જીવ કહતે હૈં કિ દ્રવ્યાનુયોગરૂપ અધ્યાત્મ-ઉપદેશ હૈ વહ ઉત્કૃષ્ટ હૈ;
સો ઉચ્ચદશાકો પ્રાપ્ત હોં ઉનકો કાર્યકારી હૈ; નિચલી દશાવાલોંકો વ્રત – સંયમાદિકકા હી ઉપદેશ
દેના યોગ્ય હૈ.