-
આઠવાઁ અધિકાર ][ ૨૯૩
ઉનસે કહતે હૈં — જિનમતમેં યહ પરિપાટી હૈ કિ પહલે સમ્યક્ત્વ હોતા હૈ ફિ ર વ્રત
હોતે હૈં; વહ સમ્યક્ત્વ સ્વ-પરકા શ્રદ્ધાન હોને પર હોતા હૈ ઔર વહ શ્રદ્ધાન દ્રવ્યાનુયોગકા
અભ્યાસ કરને પર હોતા હૈ; ઇસલિયે પ્રથમ દ્રવ્યાનુયોગકે અનુસાર શ્રદ્ધાન કરકે સમ્યગ્દૃષ્ટિ હો,
પશ્ચાત્ ચરણાનુયોગકે અનુસાર વ્રતાદિક ધારણ કરકે વ્રતી હો. — ઇસપ્રકાર મુખ્યરૂપસે તો
નિચલી દશામેં હી દ્રવ્યાનુયોગ કાર્યકારી હૈ; ગૌણરૂપસે જિસે મોક્ષમાર્ગકી પ્રાપ્તિ હોતી ન જાને
ઉસે પહલે કિસી વ્રતાદિકકા ઉપદેશ દેતે હૈં; ઇસલિયે ઊઁચી દશાવાલોંકો અધ્યાત્મ-અભ્યાસ યોગ્ય
હૈ — ઐસા જાનકર નિચલી દશાવાલોંકો વહાઁસે પરાઙ્મુખ હોના યોગ્ય નહીં હૈ.
તથા યદિ કહોગે કિ ઊઁચે ઉપદેશકા સ્વરૂપ નિચલી દશાવાલોંકો ભાસિત નહીં હોતા.
ઉસકા ઉત્તર યહ હૈ — ઔર તો અનેક પ્રકાર કી ચતુરાઈ જાનેં ઔર યહાઁ મૂર્ખપના
પ્રગટ કરેં, વહ યોગ્ય નહીં હૈ. અભ્યાસ કરનેસે સ્વરૂપ ભલી-ભાઁતિ ભાસિત હોતા હૈ, અપની
બુદ્ધિ અનુસાર થોડા-બહુત ભાસિત હો; પરન્તુ સર્વથા નિરુદ્યમી હોનેકા પોષણ કરેં વહ તો
જિનમાર્ગકા દ્વેષી હોના હૈ.
તથા યદિ કહોગે કિ યહ કાલ નિકૃષ્ટ હૈ, ઇસલિયે ઉત્કૃષ્ટ અધ્યાત્મ-ઉપદેશકી મુખ્યતા
નહીં કરના.
તો ઉનસે કહતે હૈં — યહ કાલ સાક્ષાત્ મોક્ષ ન હોનેકી અપેક્ષા નિકૃષ્ટ હૈ,
આત્માનુભવનાદિક દ્વારા સમ્યક્ત્વાદિક હોના ઇસ કાલમેં મના નહીં હૈ; ઇસલિયે આત્માનુભવનાદિકકે
અર્થ દ્રવ્યાનુયોગકા અવશ્ય અભ્યાસ કરના.
વહી ષટ્પાહુડમેં (મોક્ષપાહુડમેં) કહા હૈઃ –
અજ્જ વિ તિરયણસુદ્ધા અપ્પા ઝાઊણ જંતિ સુરલોએ.
લોયંતિયદેવત્તં તત્થ ચુઆ ણિવ્વુદિં જંતિ..૭૭..
અર્થઃ – આજ ભી ત્રિરત્નસે શુદ્ધ જીવ આત્માકો ધ્યાકર સ્વર્ગલોકકો પ્રાપ્ત હોતે હૈં વ
લૌકાન્તિકમેં દેવપના પ્રાપ્ત કરતે હૈં; વહાઁ સે ચ્યુત હોકર મોક્ષ જાતે હૈં. ૧બહુરિ.... ઇસલિયે
ઇસ કાલમેં ભી દ્રવ્યાનુયોગકા ઉપદેશ મુખ્ય ચાહિયે.
કોઈ કહતા હૈ — દ્રવ્યાનુયોગમેં અધ્યાત્મ-શાસ્ત્ર હૈં; વહાઁ સ્વ-પર ભેદવિજ્ઞાનાદિકકા ઉપદેશ
દિયા વહ તો કાર્યકારી ભી બહુત હૈ ઔર સમઝમેં ભી શીઘ્ર આતા હૈ; પરન્તુ દ્રવ્ય-ગુણ-
પર્યાયાદિકકા વ પ્રમાણ-નયાદિકકા વ અન્યમતકે કહે તત્ત્વાદિકકે નિરાકરણકા કથન કિયા,
૧. યહાઁ ‘બહુરિ’ કે આગે ૩-૪ પંક્તિયોંકા સ્થાન હસ્તલિખિત મૂલ પ્રતિમેં છોડા ગયા હૈ, જિસસે જ્ઞાત હોતા
હૈ કિ પણ્ડિતપ્રવર શ્રી ટોડરમલજી યહાઁ કુછ ઔર ભી લિખના ચાહતે થે, કિન્તુ લિખ નહીં સકે.