-
આઠવાઁ અધિકાર ][ ૨૯૭
હૈ; પરન્તુ ધર્મપદ્ધતિમેં કર્મશત્રુકો જીતે ઉસકા નામ ‘જિન’ જાનના. યહાઁ કર્મશત્રુ શબ્દકો
પહલે જોડનેસે જો અર્થ હોતા હૈ વહ ગ્રહણ કિયા, અન્ય નહીં કિયા. તથા જૈસે ‘પ્રાણ ધારણ
કરે’ ઉસકા નામ ‘જીવ’ હૈ. જહાઁ જીવન-મરણકા વ્યવહાર- અપેક્ષા કથન હો વહાઁ તો ઇન્દ્રિયાદિ
પ્રાણ ધારણ કરે વહ જીવ હૈ; તથા દ્રવ્યાદિકકા નિશ્ચય-અપેક્ષા નિરૂપણ હો વહાઁ ચૈતન્યપ્રાણકો
ધારણ કરે વહ જીવ હૈ. તથા જૈસે — સમય શબ્દકે અનેક અર્થ હૈં; વહાઁ આત્માકા નામ
સમય હૈ, સર્વ પદાર્થકા નામ સમય હૈ, કાલકા નામ સમય હૈ, સમયમાત્ર કાલકા નામ સમય
હૈ, શાસ્ત્રકા નામ સમય હૈ, મતકા નામ સમય હૈ. ઇસપ્રકાર અનેક અર્થોંમેં જૈસા જહાઁ સમ્ભવ
હો વૈસા વહાઁ જાન લેના.
તથા કહીં તો અર્થ-અપેક્ષા નામાદિક કહતે હૈં, કહીં રૂઢિ-અપેક્ષા નામાદિક કહતે હૈં.
જહાઁ રૂઢિ-અપેક્ષા નામાદિક લિખે હોં વહાઁ ઉનકા શબ્દાર્થ ગ્રહણ નહીં કરના; પરન્તુ ઉસકા
જો રૂઢિરૂપ અર્થ હો વહી ગ્રહણ કરના. જૈસે — સમ્યક્ત્વાદિકો ધર્મ કહા વહાઁ તો યહ જીવકો
ઉત્તમ સ્થાનમેં ધારણ કરતા હૈ, ઇસલિયે ઇસકા નામ સાર્થ હૈ; તથા ધર્મદ્રવ્યકા નામ ધર્મ કહા
વહાઁ રૂઢિ નામ હૈ, ઇસકા અક્ષરાર્થ ગ્રહણ નહીં કરના; પરન્તુ ઇસ નામકી ધારક એક વસ્તુ
હૈ, ઐસા અર્થ ગ્રહણ કરના. ઇસી પ્રકાર અન્યત્ર જાનના.
તથા કહીં શબ્દકા જો અર્થ હોતા હો વહ તો ગ્રહણ નહીં કરના, પરન્તુ વહાઁ જો
પ્રયોજનભૂત અર્થ હો વહ ગ્રહણ કરના. જૈસે — કહીં કિસીકા અભાવ કહા હો ઔર વહાઁ
કિંચિત્ સદ્ભાવ પાયા જાયે તો વહાઁ સર્વથા અભાવ નહીં ગ્રહણ કરના; કિંચિત્ સદ્ભાવકો
ગિનકર અભાવ કહા હૈ — ઐસા અર્થ જાનના. સમ્યગ્દૃષ્ટિકે રાગાદિકકા અભાવ કહા, વહાઁ
ઇસીપ્રકાર અર્થ જાનના. તથા નોકષાયકા અર્થ તો યહ હૈ કિ ‘કષાયકા નિષેધ’; પરન્તુ
યહ અર્થ ગ્રહણ નહીં કરના; યહાઁ તો ક્રોધાદિ સમાન યહ કષાય નહીં હૈ, કિંચિત્ કષાય
હૈં, ઇસલિએ નોકષાય હૈં — ઐસા અર્થ ગ્રહણ કરના. ઇસીપ્રકાર અન્યત્ર જાનના.
તથા જૈસે કહીં કિસી યુક્તિસે કથન કિયા હો, વહાઁ પ્રયોજન ગ્રહણ કરના. સમયસાર
કલશ૧ મેં યહ કહા હૈ કિ ‘‘ધોબીકે દૃષ્ટાન્તવત્ પરભાવકે ત્યાગકી દૃષ્ટિ યાવત્ પ્રવૃત્તિકો પ્રાપ્ત
નહીં હુઈ તાવત્ યહ અનુભૂતિ પ્રગટ હુઈ’’; સો યહાઁ યહ પ્રયોજન હૈ કિ પરભાવકા ત્યાગ
હોતે હી અનુભૂતિ પ્રગટ હોતી હૈ. લોકમેં કિસીકે આતે હી કોઈ કાર્ય હુઆ હો, વહાઁ ઐસા
કહતે હૈં કિ ‘યહ આયા હી નહીં ઔર યહ ઐસા કાર્ય હો ગયા.’ ઐસા હી પ્રયોજન યહાઁ
ગ્રહણ કરના. ઇસીપ્રકાર અન્યત્ર જાનના.
૧. અવતરતિ ન યાવદ્વૃત્તિમત્યન્તવેગાદનવમપરભાવત્યાગદૃષ્ટાન્તદૃષ્ટિઃ.
ઝટિતિ સકલભાવૈરન્યદીયૈર્વિમુક્તા સ્વયમિયમનુભૂતિસ્તાવદાવિર્બભૂવ..૨૯..