ઉપાયકા પુરુષાર્થ બનતા હૈ. ઇસલિયે મુખ્યતાસે તો તત્ત્વનિર્ણયમેં ઉપયોગ લગાનેકા પુરુષાર્થ
કરના. તથા ઉપદેશ ભી દેતે હૈં, સો યહી પુરુષાર્થ કરાનેકે અર્થ દિયા જાતા હૈ, તથા ઇસ
પુરુષાર્થસે મોક્ષકે ઉપાયકા પુરુષાર્થ અપને આપ સિદ્ધ હોગા.
માને તો ઐસી અનીતિ સમ્ભવ નહીં હૈ. તુઝે વિષયકષાયરૂપ હી રહના હૈ, ઇસલિયે ઝૂઠ બોલતા
હૈ. મોક્ષકી સચ્ચી અભિલાષા હો તો ઐસી ઉક્તિ કિસલિયે બનાયે? સાંસારિક કાર્યોંમેં અપને
પુરુષાર્થસે સિદ્ધિ ન હોતી જાને, તથાપિ પુરુષાર્થસે ઉદ્યમ કિયા કરતા હૈ, યહાઁ પુરુષાર્થ ખો
બૈઠા; ઇસલિએ જાનતે હૈં કિ મોક્ષકો દેખાદેખી ઉત્કૃષ્ટ કહતા હૈ; ઉસકા સ્વરૂપ પહિચાનકર
ઉસે હિતરૂપ નહીં જાનતા. હિત જાનકર ઉસકા ઉદ્યમ બને સો ન કરે યહ અસમ્ભવ હૈ.
હીનાધિક હોતી હૈ; ઇસલિયે ઉનકા ઉદય ભી મન્દ-તીવ્ર હોતા હૈ. ઉનકે નિમિત્તસે નવીન બન્ધ
ભી મન્દ-તીવ્ર હોતા હૈ. ઇસલિયે સંસારી જીવોંકો કર્મોદયકે નિમિત્તસે કભી જ્ઞાનાદિક બહુત
પ્રગટ હોતે હૈં; કભી થોડે પ્રગટ હોતે હૈં; કભી રાગાદિક મન્દ હોતે હૈં, કભી તીવ્ર હોતે હૈં.
ઇસપ્રકાર પરિવર્તન હોતા રહતા હૈ.
તીવ્ર ઉદય હોનેસે તો વિષયકષાયાદિકકે કાર્યોંમેં હી પ્રવૃત્તિ હોતી હૈ. તથા રાગાદિકકા મન્દ
ઉદય હોનેસે બાહ્ય ઉપદેશાદિકકા નિમિત્ત બને ઔર સ્વયં પુરુષાર્થ કરકે ઉન ઉપદેશાદિકમેં
ઉપયોગકો લગાયે તો ધર્મકાર્યોમેં પ્રવૃત્તિ હો; ઔર નિમિત્ત ન બને વ સ્વયં પુરુષાર્થ ન કરે
તો અન્ય કાર્યોંમેં હી પ્રવર્તે, પરન્તુ મન્દ રાગાદિસહિત પ્રવર્તે.