-
૩૧૨ ] [ મોક્ષમાર્ગપ્રકાશક
વિચારશક્તિરહિત જો એકેન્દ્રિયાદિક હૈં, ઉનકે તો ઉપદેશ સમઝનેકા જ્ઞાન હી નહીં હૈ;
ઔર તીવ્ર રાગાદિસહિત જીવોંકા ઉપયોગ ઉપદેશમેં લગતા નહીં હૈ. ઇસલિયે જો જીવ
વિચારશક્તિસહિત હોં, તથા જિનકે રાગાદિ મન્દ હોં; ઉન્હેં ઉપદેશકે નિમિત્તસે ધર્મકી પ્રાપ્તિ હો
જાયે તો ઉનકા ભલા હો; તથા ઇસી અવસરમેં પુરુષાર્થ કાર્યકારી હૈ.
એકેન્દ્રિયાદિક તો ધર્મકાર્ય કરનેમેં સમર્થ હી નહીં હૈં, કૈસે પુરુષાર્થ કરેં? ઔર
તીવ્રકષાયી પુરુષાર્થ કરે તો વહ પાપકા હી કરે, ધર્મકાર્યકા પુરુષાર્થ હો નહીં સકતા.
ઇસલિયે જો વિચારશક્તિસહિત હો ઔર જિસકે રાગાદિક મન્દ હોં – વહ જીવ પુરુષાર્થસે
ઉપદેશાદિકકે નિમિત્તસે તત્ત્વનિર્ણયાદિમેં ઉપયોગ લગાયે તો ઉસકા ઉપયોગ વહાઁ લગે ઔર તબ
ઉસકા ભલા હો. યદિ ઇસ અવસરમેં ભી તત્ત્વનિર્ણય કરનેકા પુરુષાર્થ ન કરે, પ્રમાદસે કાલ
ગઁવાયે – યા તો મન્દરાગાદિ સહિત વિષયકષાયોંકે કાર્યોંમેં હી પ્રવર્તે, યા વ્યવહારધર્મકાર્યોંમેં પ્રવર્તે;
તબ અવસર તો ચલા જાયેગા ઔર સંસારમેં હી ભ્રમણ હોગા.
તથા ઇસ અવસરમેં જો જીવ પુરુષાર્થસે તત્ત્વનિર્ણય કરનેમેં ઉપયોગ લગાનેકા અભ્યાસ
રખેં ઉનકી વિશુદ્ધતા બઢેગી; ઉસસે કર્મોંકી શક્તિ હીન હોગી, કુછ કાલમેં અપને આપ
દર્શનમોહકા ઉપશમ હોગા; તબ તત્ત્વોંકી યથાવત્ પ્રતીતિ આયેગી. સો ઇસકા તો કર્તવ્ય
તત્ત્વનિર્ણયકા અભ્યાસ હી હૈ, ઇસીસે દર્શનમોહકા ઉપશમ તો સ્વયમેવ હોતા હૈ; ઉસમેં જીવકા
કર્તવ્ય કુછ નહીં હૈ.
તથા ઉસકે હોને પર જીવકે સ્વયમેવ સમ્યગ્દર્શન હોતા હૈ. ઔર સમ્યગ્દર્શન હોને
પર શ્રદ્ધાન તો યહ હુઆ કિ ‘મૈં આત્મા હૂઁ, મુઝે રાગાદિક નહીં કરના’; પરન્તુ ચારિત્રમોહકે
ઉદયસે રાગાદિક હોતે હૈં. વહાઁ તીવ્ર ઉદય હો તબ તો વિષયાદિમેં પ્રવર્તતા હૈ ઔર મન્દ
ઉદય હો તબ અપને પુરુષાર્થસે ધર્મકાર્યોમેં વ વૈરાગ્યાદિ ભાવનામેં ઉપયોગકો લગાતા હૈ; ઉસકે
નિમિત્તસે ચારિત્રમોહ મન્દ હો જાતા હૈ; – ઐસા હોને પર દેશચારિત્ર વ સકલચારિત્ર અંગીકાર
કરનેકા પુરુષાર્થ પ્રગટ હોતા હૈ. તથા ચારિત્રકો ધારણ કરકે અપને પુરુષાર્થસે ધર્મમેં
પરિણતિકો બઢાયે વહાઁ વિશુદ્ધતાસે કર્મકી શક્તિ હીન હોતી હૈ, ઉસસે વિશુદ્ધતા બઢતી હૈ
ઔર ઉસસે કર્મકી શક્તિ અધિક હીન હોતી હૈ. ઇસપ્રકાર ક્રમસે મોહકા નાશ કરે તબ સર્વથા
પરિણામ વિશુદ્ધ હોતે હૈં, ઉનકે દ્વારા જ્ઞાનાવરણાદિક નાશ હો તબ કેવલજ્ઞાન પ્રગટ હોતા
હૈ. પશ્ચાત્ વહાઁ બિના ઉપાય અઘાતિ કર્મકા નાશ કરકે શુદ્ધ સિદ્ધપદકો પ્રાપ્ત કરતા હૈ.
ઇસપ્રકાર ઉપદેશકા તો નિમિત્ત બને ઔર અપના પુરુષાર્થ કરે તો કર્મકા નાશ હોતા
હૈ.