-
૩૧૮ ] [ મોક્ષમાર્ગપ્રકાશક
શ્રદ્ધાન પ્રતીતિમાત્ર; ઇનકે એકાર્થપના કિસ પ્રકાર સમ્ભવ હૈ?
ઉત્તરઃ – પ્રકરણકે વશસે ધાતુકા અર્થ અન્યથા હોતા હૈ. સો યહાઁ પ્રકરણ મોક્ષમાર્ગકા
હૈ. ઉસમેં ‘દર્શન’ શબ્દકા અર્થ સામાન્ય અવલોકનમાત્ર નહીં ગ્રહણ કરના, ક્યોંકિ ચક્ષુ-
અચક્ષુદર્શનસે સામાન્ય અવલોકન તો સમ્યગ્દૃષ્ટિ-મિથ્યાદૃષ્ટિકે સમાન હોતા હૈ, કુછ ઇસસે
મોક્ષમાર્ગકી પ્રવૃત્તિ-અપ્રવૃત્તિ નહીં હોતી. તથા શ્રદ્ધાન હોતા હૈ સો સમ્યગ્દૃષ્ટિકે હી હોતા હૈ,
ઇસસે મોક્ષમાર્ગકી પ્રવૃત્તિ હોતી હૈ. ઇસલિયે ‘દર્શન’ શબ્દકા અર્થ ભી યહાઁ શ્રદ્ધાનમાત્ર હી
ગ્રહણ કરના.
ફિ ર પ્રશ્નઃ – યહાઁ વિપરીતાભિનિવેશરહિત શ્રદ્ધાન કરના કહા, સો પ્રયોજન ક્યા?
સમાધાનઃ – અભિનિવેશ નામ અભિપ્રાયકા હૈ. સો જૈસા તત્ત્વાર્થશ્રદ્ધાનકા અભિપ્રાય હૈ
વૈસા ન હો, અન્યથા અભિપ્રાય હો, ઉસકા નામ વિપરીતાભિનિવેશ હૈ. તત્ત્વાર્થશ્રદ્ધાન કરનેકા
અભિપ્રાય કેવલ ઉનકા નિશ્ચય કરના માત્ર હી નહીં હૈ; વહાઁ અભિપ્રાય ઐસા હૈ કિ જીવ-
અજીવકો પહિચાનકર અપનેકો તથા પરકો જૈસાકા તૈસા માને, તથા આસ્રવકો પહિચાનકર
ઉસે હેય માને, તથા બન્ધકો પહિચાનકર ઉસે અહિત માને, તથા સંવરકો પહિચાનકર ઉસે
ઉપાદેય માને, તથા નિર્જરાકો પહિચાનકર ઉસે હિતકા કારણ માને, તથા મોક્ષકો પહિચાનકર
ઉસકો અપના પરમહિત માને – ઐસા તત્ત્વાર્થશ્રદ્ધાનકા અભિપ્રાય હૈ; ઉસસે ઉલટે અભિપ્રાયકા નામ
વિપરીતાભિનિવેશ હૈ. સચ્ચા તત્ત્વાર્થશ્રદ્ધાન હોને પર ઇસકા અભાવ હોતા હૈ. ઇસલિયે
તત્ત્વાર્થશ્રદ્ધાન હૈ સો વિપરીતાભિનિવેશરહિત હૈ – ઐસા યહાઁ કહા હૈ.
અથવા કિસીકે આભાસમાત્ર તત્ત્વાર્થશ્રદ્ધાન હોતા હૈ; પરન્તુ અભિપ્રાયમેં વિપરીતપના નહીં
છૂટતા. કિસી પ્રકારસે પૂર્વોક્ત અભિપ્રાયસે અન્યથા અભિપ્રાય અન્તરંગમેં પાયા જાતા હૈ તો ઉસકે
સમ્યગ્દર્શન નહીં હોતા. જૈસે – દ્રવ્યલિંગી મુનિ જિનવચનોંસે તત્ત્વોંકી પ્રતીતિ કરે, પરન્તુ શરીરાશ્રિત
ક્રિયાઓંમેં અહંકાર તથા પુણ્યાસ્રવમેં ઉપાદેયપના ઇત્યાદિ વિપરીત અભિપ્રાયસે મિથ્યાદૃષ્ટિ હી રહતા
હૈ. ઇસલિયે જો તત્ત્વાર્થશ્રદ્ધાન વિપરીતાભિનિવેશ રહિત હૈ, વહી સમ્યગ્દર્શન હૈ.
ઇસપ્રકાર વિપરીતાભિનિવેશરહિત જીવાદિ તત્ત્વાર્થોંકા શ્રદ્ધાનપના સો સમ્યગ્દર્શનકા લક્ષણ
હૈ, સમ્યગ્દર્શન લક્ષ્ય હૈ.
વહી તત્ત્વાર્થસૂત્રમેં કહા હૈઃ –
‘‘તત્ત્વાર્થશ્રદ્ધાનં સમ્યગ્દર્શનમ્’’..૧-૨..
તત્ત્વાર્થોંકા શ્રદ્ધાન વહી સમ્યગ્દર્શન હૈ.
તથા સર્વાર્થસિદ્ધિ નામક સૂત્રોંકી ટીકા હૈ – ઉસમેં તત્ત્વાદિક પદોંકા અર્થ પ્રગટ લિખા