-
નૌવાઁ અધિકાર ][ ૩૧૯
હૈ તથા સાથ હી તત્ત્વ કૈસે કહે સો પ્રયોજન લિખા હૈ. ઉસકે અનુસાર યહાઁ કુછ કથન
કિયા હૈ ઐસા જાનના.
તથા પુરુષાર્થસિદ્ધયુપાયમેં ભી ઇસીપ્રકાર કહા હૈઃ –
જીવાજીવાદીનાં તત્ત્વાર્થાનાં સદૈવ કર્તવ્યમ્.
શ્રદ્ધાનં વિપરીતાભિનિવેશવિવિક્તમાત્મરૂપં તત્..૨૨..
અર્થઃ – વિપરીતાભિનિવેશસે રહિત જીવ-અજીવાદિ તત્ત્વાર્થોંકા શ્રદ્ધાન સદાકાલ કરના
યોગ્ય હૈ. યહ શ્રદ્ધાન આત્માકા સ્વરૂપ હૈ, દર્શન મોહ ઉપાધિ દૂર હોને પર પ્રગટ હોતા
હૈ, ઇસલિયે આત્માકા સ્વભાવ હૈ. ચતુર્થાદિ ગુણસ્થાનમેં પ્રગટ હોતા હૈ, પશ્ચાત્ સિદ્ધ અવસ્થામેં
ભી સદાકાલ ઇસકા સદ્ભાવ રહતા હૈ – ઐસા જાનના.
તત્ત્વાર્થશ્રદ્ધાન લક્ષણમેં અવ્યાપ્તિ, અતિવ્યાપ્તિ ઔર અસમ્ભવ દોષકા પરિહાર
યહાઁ પ્રશ્ન ઉત્પન્ન હોતા હૈ કિ તિર્યંચાદિ તુચ્છજ્ઞાની કિતને હી જીવ સાત તત્ત્વોંકા
નામ ભી નહીં જાન સકતે, ઉનકે ભી સમ્યગ્દર્શનકી પ્રાપ્તિ શાસ્ત્રમેં કહી હૈ; ઇસલિયે તુમને
તત્ત્વાર્થશ્રદ્ધાનપના સમ્યક્ત્વકા લક્ષણ કહા, ઉસમેં અવ્યાપ્તિ દૂષણ લગતા હૈ?
સમાધાનઃ – જીવ-અજીવાદિકકે નામાદિક જાનો યા ન જાનો યા અન્યથા જાનો, ઉનકા
સ્વરૂપ યથાર્થ પહિચાનકર શ્રદ્ધાન કરને પર સમ્યક્ત્વ હોતા હૈ.
વહાઁ કોઈ સામાન્યરૂપસે સ્વરૂપકો પહિચાનકર શ્રદ્ધાન કરતા હૈ, કોઈ વિશેષરૂપસે
સ્વરૂપકો પહિચાનકર શ્રદ્ધાન કરતા હૈ. ઇસલિયે જો તુચ્છજ્ઞાની તિર્યંચાદિક સમ્યગ્દૃષ્ટિ હૈં વે
જીવાદિકકા નામ ભી નહીં જાનતે, તથાપિ ઉનકા સામાન્યરૂપસે સ્વરૂપ પહિચાનકર શ્રદ્ધાન કરતે
હૈં, ઇસલિયે ઉનકે સમ્યક્ત્વકી પ્રાપ્તિ હોતી હૈ.
જૈસે – કોઈ તિર્યંચ અપના તથા ઔરોંકા નામાદિક તો નહીં જાનતા; પરન્તુ આપમેં હી
અપનત્વ માનતા હૈ ઔરોંકો પર માનતા હૈ. ઉસી પ્રકાર તુચ્છજ્ઞાની જીવ-અજીવકા નામ નહીં
જાનતા; પરન્તુ જો જ્ઞાનાદિસ્વરૂપ આત્મા હૈ ઉસમેં તો અપનત્વ માનતા હૈ ઔર જો શરીરાદિ
હૈં ઉનકો પર માનતા હૈ – ઐસા શ્રદ્ધાન ઉસકે હોતા હૈ; વહી જીવ-અજીવકા શ્રદ્ધાન હૈ. તથા
જૈસે વહી તિર્યંચ સુખાદિકકે નામાદિક નહીં જાનતા હૈ, તથાપિ સુખ-અવસ્થાકો પહિચાનકર
ઉસકે અર્થ આગામી દુઃખકે કારણકો પહિચાનકર ઉસકા ત્યાગ કરના ચાહતા હૈ, તથા જો
દુઃખકા કારણ બન રહા હૈ ઉસકે અભાવકા ઉપાય કરતા હૈ. ઉસી પ્રકાર તુચ્છજ્ઞાની
મોક્ષાદિકકા નામ નહીં જાનતા, તથાપિ સર્વથા સુખરૂપ મોક્ષ-અવસ્થાકા શ્રદ્ધાન કરતા હુઆ
ઉસકે અર્થ આગામી બન્ધકા કારણ જો રાગાદિક આસ્રવ ઉસકે ત્યાગરૂપ સંવર કરના ચાહતા