-
નૌવાઁ અધિકાર ][ ૩૨૧
હી રહા કરતા હૈ. ઉસી પ્રકાર ઇસ આત્માકો ઐસી પ્રતીતિ હૈ કિ ‘મૈં આત્મા હૂઁ, પુદ્ગલાદિ
નહીં હૂઁ, મેરે આસ્રવસે બન્ધ હુઆ હૈ, સો અબ, સંવર કરકે, નિર્જરા કરકે, મોક્ષરૂપ હોના.’
તથા વહી આત્મા અન્ય વિચારાદિરૂપ પ્રવર્તતા હૈ તબ ઉસકે ઐસા વિચાર નહીં હોતા, પરન્તુ
શ્રદ્ધાન ઐસા હી રહા કરતા હૈ.
ફિ ર પ્રશ્ન હૈ કિ ઐસા શ્રદ્ધાન રહતા હૈ તો બન્ધ હોનેકે કારણોંમેં કૈસે પ્રવર્તતા હૈ?
ઉત્તરઃ – જૈસે વહી મનુષ્ય કિસી કારણકે વશ રોગ બઢને કે કારણોંમેં ભી પ્રવર્તતા હૈ,
વ્યાપારાદિક કાર્ય વ ક્રોધાદિક કાર્ય કરતા હૈ, તથાપિ ઉસ શ્રદ્ધાનકા ઉસકે નાશ નહીં હોતા;
ઉસી પ્રકાર વહી આત્મા કર્મ-ઉદય નિમિત્તકે વશ બન્ધ હોનેકે કારણોંમેં ભી પ્રવર્તતા હૈ, વિષય-
સેવનાદિ કાર્ય વ ક્રોધાદિ કાર્ય કરતા હૈ, તથાપિ ઉસ શ્રદ્ધાનકા ઉસે નાશ નહીં હોતા.
ઇસકા વિશેષ નિર્ણય આગે કરેંગે.
ઇસપ્રકાર સપ્ત તત્ત્વકા વિચાર ન હોને પર ભી શ્રદ્ધાનકા સદ્ભાવ પાયા જાતા હૈ,
ઇસલિયે વહાઁ અવ્યાપ્તિપના નહીં હૈ.
ફિ ર પ્રશ્નઃ – ઉચ્ચ દશામેં જહાઁ નિર્વિકલ્પ આત્માનુભવ હોતા હૈ વહાઁ તો સપ્ત તત્ત્વાદિકકે
વિકલ્પકા ભી નિષેધ કિયા હૈ. સો સમ્યક્ત્વકે લક્ષણકા નિષેધ કરના કૈસે સમ્ભવ હૈ?
ઔર વહાઁ નિષેધ સમ્ભવ હૈ તો અવ્યાપ્તિ દૂષણ આયા?
ઉત્તરઃ – નિચલી દશામેં સપ્ત તત્ત્વોંકે વિકલ્પોંમેં ઉપયોગ લગાયા, ઉસસે પ્રતીતિકો દૃઢ
કિયા ઔર વિષયાદિકસે ઉપયોગ છુડાકર રાગાદિ ઘટાયે. તથા કાર્ય સિદ્ધ હોને પર કારણોંકા
ભી નિષેધ કરતે હૈં; ઇસલિયે જહાઁ પ્રતીતિ ભી દૃઢ હુઈ ઔર રાગાદિક દૂર હુએ, વહાઁ ઉપયોગ
ભ્રમાનેકા ખેદ કિસલિયે કરેં? ઇસલિયે વહાઁ ઉન વિકલ્પોંકા નિષેધ કિયા હૈ. તથા સમ્યક્ત્વકા
લક્ષણ તો પ્રતીતિ હી હૈ; સો પ્રતીતિકા તો નિષેધ નહીં કિયા. યદિ પ્રતીતિ છુડાઈ હો તો
ઇસ લક્ષણકા નિષેધ કિયા કહા જાયે, સો તો હૈ નહીં. સાતોં તત્ત્વોંકી પ્રતીતિ વહાઁ ભી
બની રહતી હૈ, ઇસલિયે યહાઁ અવ્યાપ્તિપના નહીં હૈ.
ફિ ર પ્રશ્ન હૈ કિ છદ્મસ્થકે તો પ્રતીતિ-અપ્રતીતિ કહના સમ્ભવ હૈ, ઇસલિયે વહાઁ સપ્ત
તત્ત્વોંકી પ્રતીતિ સમ્યક્ત્વકા લક્ષણ કહા સો હમને માના; પરન્તુ કેવલી – સિદ્ધ ભગવાનકે તો
સર્વકા જાનપના સમાનરૂપ હૈ, વહાઁ સપ્ત તત્ત્વોંકી પ્રતીતિ કહના સમ્ભવ નહીં હૈ ઔર ઉનકે
સમ્યક્ત્વગુણ પાયા હી જાતા હૈ, ઇસલિયે વહાઁ ઉસ લક્ષણકા અવ્યાપ્તિપના આયા?
સમાધાનઃ – જૈસે છદ્મસ્થકે શ્રુતજ્ઞાનકે અનુસાર પ્રતીતિ પાયી જાતી હૈ, ઉસી પ્રકાર
કેવલી – સિદ્ધભગવાનકે કેવલજ્ઞાનકે અનુસાર પ્રતીતિ પાયી જાતી હૈ. જો સપ્ત તત્ત્વોંકા સ્વરૂપ
પહલે ઠીક કિયા થા, વહી કેવલજ્ઞાન દ્વારા જાના, વહાઁ પ્રતીતિકા પરમાવગાઢપના હુઆ; ઇસીસે