-
૩૨૨ ] [ મોક્ષમાર્ગપ્રકાશક
પરમાવગાઢ સમ્યક્ત્વ કહા. જો પહલે શ્રદ્ધાન કિયા થા, ઉસકો ઝૂઠ જાના હોતા તો વહાઁ
અપ્રતીતિ હોતી; સો તો જૈસા સપ્ત તત્ત્વોંકા શ્રદ્ધાન છદ્મસ્થકે હુઆ થા, વૈસા હી કેવલી –
સિદ્ધ ભગવાનકે પાયા જાતા હૈ; ઇસલિયે જ્ઞાનાવરણાદિકકી હીનતા – અધિકતા હોને પર ભી
તિર્યંચાદિક વ કેવલી – સિદ્ધ ભગવાનકે સમ્યક્ત્વગુણ સમાન હી કહા હૈ.
તથા પૂર્વ-અવસ્થામેં યહ માના થા કિ સંવર – નિર્જરાસે મોક્ષકા ઉપાય કરના. પશ્ચાત્
મુક્ત અવસ્થા હોને પર ઐસા માનને લગે કિ સંવર-નિર્જરાસે હમારા મોક્ષ હુઆ. તથા પહલે
જ્ઞાનકી હીનતાસે જીવાદિકકે થોડે વિશેષ જાને થે, પશ્ચાત્ કેવલજ્ઞાન હોને પર ઉનકે સર્વ
વિશેષ જાને; પરન્તુ મૂલભૂત જીવાદિકકે સ્વરૂપકા શ્રદ્ધાન જૈસા છદ્મસ્થકે પાયા જાતા હૈ વૈસા
હી કેવલીકે પાયા જાતા હૈ. તથા યદ્યપિ કેવલી – સિદ્ધ ભગવાન અન્ય પદાર્થોંકો ભી પ્રતીતિ
સહિત જાનતે હૈં, તથાપિ વે પદાર્થ પ્રયોજનભૂત નહીં હૈં; ઇસલિયે સમ્યક્ત્વગુણમેં સપ્ત તત્ત્વોંકા
હી શ્રદ્ધાન ગ્રહણ કિયા હૈ. કેવલી – સિદ્ધભગવાન રાગાદિરૂપ નહીં પરિણમિત હોતે, સંસાર-
અવસ્થાકો નહીં ચાહતે; સો યહ ઇસ શ્રદ્ધાનકા બલ જાનના.
ફિ ર પ્રશ્ન હૈ કિ સમ્યગ્દર્શનકો તો મોક્ષમાર્ગ કહા થા, મોક્ષમેં ઇસકા સદ્ભાવ કૈસે
કહતે હૈં?
ઉત્તરઃ – કોઈ કારણ ઐસા ભી હોતા હૈ જો કાર્ય સિદ્ધ હોને પર ભી નષ્ટ નહીં હોતા.
જૈસે – કિસી વૃક્ષકે કિસી એક શાખાસે અનેક શાખાયુક્ત અવસ્થા હુઈ, ઉસકે હોને પર વહ
એક શાખા નષ્ટ નહીં હોતી; ઉસી પ્રકાર કિસી આત્માકે સમ્યક્ત્વગુણસે અનેક ગુણયુક્ત મુક્ત
અવસ્થા હુઈ, ઉસકે હોને પર સમ્યક્ત્વગુણ નષ્ટ નહીં હોતા. ઇસ પ્રકાર કેવલી – સિદ્ધભગવાનકે
ભી તત્ત્વાર્થશ્રદ્ધાનલક્ષણ સમ્યક્ત્વ હી પાયા જાતા હૈ, ઇસલિયે વહાઁ અવ્યાપ્તિપના નહીં હૈ.
ફિ ર પ્રશ્નઃ – મિથ્યાદૃષ્ટિકે ભી તત્ત્વશ્રદ્ધાન હોતા હૈ — ઐસા શાસ્ત્રમેં નિરૂપણ હૈ.
પ્રવચનસારમેં આત્મજ્ઞાનશૂન્ય તત્ત્વશ્રદ્ધાન અકાર્યકારી કહા હૈ; ઇસલિયે સમ્યક્ત્વકા લક્ષણ
તત્ત્વાર્થશ્રદ્ધાન કહને પર ઉસમેં અતિવ્યાપ્તિ દૂષણ લગતા હૈ?
સમાધાનઃ – મિથ્યાદૃષ્ટિકે જો તત્ત્વશ્રદ્ધાન કહા હૈ, વહ નામનિક્ષેપસે કહા હૈ – જિસમેં
તત્ત્વાર્થશ્રદ્ધાનકા ગુણ નહીં ઔર વ્યવહારમેં જિસકા નામ તત્ત્વશ્રદ્ધાન કહા જાયે વહ મિથ્યાદૃષ્ટિકે
હોતા હૈ; અથવા આગમદ્રવ્યનિક્ષેપસે હોતા હૈ – તત્ત્વાર્થશ્રદ્ધાનકે પ્રતિપાદક શાસ્ત્રોંકા અભ્યાસ
કરતા હૈ, ઉનકા સ્વરૂપ નિશ્ચય કરનેમેં ઉપયોગ નહીં લગાતા હૈ – ઐસા જાનના. તથા યહાઁ
સમ્યક્ત્વકા લક્ષણ તત્ત્વાર્થશ્રદ્ધાન કહા હૈ, સો ભાવનિક્ષેપસે કહા હૈ. ઐસા ગુણસહિત સચ્ચા
તત્ત્વાર્થશ્રદ્ધાન મિથ્યાદૃષ્ટિકે કદાચિત્ નહીં હોતા. તથા આત્મજ્ઞાનશૂન્ય તત્ત્વાર્થશ્રદ્ધાન કહા હૈ
વહાઁ ભી વહી અર્થ જાનના. જિસકે સચ્ચે જીવ-અજીવાદિકા શ્રદ્ધાન હો ઉસકે આત્મજ્ઞાન કૈસે