-
નૌવાઁ અધિકાર ][ ૩૨૩
નહીં હોગા? હોતા હી હૈ. ઇસ પ્રકાર ભી મિથ્યાદૃષ્ટિકે સચ્ચા તત્ત્વશ્રદ્ધાન સર્વથા નહીં પાયા
જાતા, ઇસલિયે ઉસ લક્ષણમેં અતિવ્યાપ્તિ દૂષણ નહીં લગતા.
તથા જો યહ તત્ત્વાર્થશ્રદ્ધાન લક્ષણ કહા, સો અસમ્ભવી ભી નહીં હૈ; ક્યોંકિ સમ્યક્ત્વકે
પ્રતિપક્ષી મિથ્યાત્વકા યહ નહીં હૈ; ઉસકા લક્ષણ ઇસસે વિપરીતતાસહિત હૈ.
ઇસપ્રકાર અવ્યાપ્તિ, અતિવ્યાપ્તિ, અસમ્ભવપનેસે રહિત સર્વ સમ્યગ્દૃષ્ટિયોંમેં તો પાયા જાયે
ઔર કિસી મિથ્યાદૃષ્ટિમેં ન પાયા જાયે – ઐસા સમ્યગ્દર્શનકા સચ્ચા લક્ષણ તત્ત્વાર્થશ્રદ્ધાન હૈ.
સમ્યક્ત્વકે વિભિન્ન લક્ષણોંકા સમન્વય
ફિ ર પ્રશ્ન હોતા હૈ કિ યહાઁ સાતોં તત્ત્વોંકે શ્રદ્ધાનકા નિયમ કહતે હો સો નહીં બનતા.
ક્યોંકિ કહીં પરસે ભિન્ન અપને શ્રદ્ધાનકો હી સમ્યક્ત્વ કહતે હૈં. સમયસારમેં૧ ‘એકત્વે નિયતસ્ય’
ઇત્યાદિ કલશ હૈ – ઉસમેં ઐસા કહા હૈ કિ ઇસ આત્માકા પરદ્રવ્યસે ભિન્ન અવલોકન વહી નિયમસે
સમ્યગ્દર્શન હૈ; ઇસલિયે નવતત્ત્વકી સંતતિકો છોડકર હમારે યહ એક આત્મા હી હોઓ.
તથા કહીં એક આત્માકે નિશ્ચયકો હી સમ્યક્ત્વ કહતે હૈં. પુરુષાર્થસિદ્ધ્યુપાય૨ મેં
‘દર્શનમાત્મવિનિશ્ચિતિઃ’ ઐસા પદ હૈ, સો ઉસકા યહી અર્થ હૈ. ઇસલિયે જીવ-અજીવકા હી
વ કેવલ જીવકા હી શ્રદ્ધાન હોને પર સમ્યક્ત્વ હોતા હૈ, સાતોંકે શ્રદ્ધાનકા નિયમ હોતા તો
ઐસા કિસલિયે લિખતે?
સમાધાનઃ – પરસે ભિન્ન અપના શ્રદ્ધાન હોતા હૈ, સો આસ્રવાદિકકે શ્રદ્ધાનસે રહિત હોતા
હૈ યા સહિત હોતા હૈ? યદિ રહિત હોતા હૈ, તો મોક્ષકે શ્રદ્ધાન બિના કિસ પ્રયોજનકે અર્થ
ઐસા ઉપાય કરતા હૈ? સંવર-નિર્જરાકે શ્રદ્ધાન બિના રાગાદિક રહિત હોકર સ્વરૂપમેં ઉપયોગ
લગાનેકા કિસલિયે ઉદ્યમ રખતા હૈ? આસ્રવ-બન્ધકે શ્રદ્ધાન બિના પૂર્વ-અવસ્થાકો કિસલિયે
છોડતા હૈ? ઇસલિયે આસ્રવાદિકકે શ્રદ્ધાનરહિત આપાપરકા શ્રદ્ધાન કરના સમ્ભવિત નહીં હૈ.
તથા યદિ આસ્રવાદિકકે શ્રદ્ધાન સહિત હોતા હૈ, તો સ્વયમેવ હી સાતોં તત્ત્વોંકે શ્રદ્ધાનકા
નિયમ હુઆ. તથા કેવલ આત્માકા નિશ્ચય હૈ, સો પરકા પરરૂપ શ્રદ્ધાન હુએ બિના આત્માકા
શ્રદ્ધાન નહીં હોતા, ઇસલિયે અજીવકા શ્રદ્ધાન હોને પર હી જીવકા શ્રદ્ધાન હોતા હૈ. તથા
૧. એકત્વે નિયતસ્યશુદ્ધનયતો વ્યાપ્તુર્યદસ્યાત્મનઃ, પૂર્ણજ્ઞાનઘનસ્ય દર્શનમિહ દ્રવ્યાન્તરેભ્યઃ પૃથક્.
સમ્યગ્દર્શનમેતદેવ નિયમાદાત્મા ચ તાવાનયમ્, તન્મુક્ત્વા નવતત્ત્વસન્તતિમિમામાત્માયમેકોઽસ્તુનઃ..૬..
(સમયસાર કલશ)
૨. દર્શનમાત્મવિનિશ્ચિતિરાત્મપરિજ્ઞાનમિષ્યતે બોધઃ. સ્થિતિરાત્મનિ ચારિત્રં કુત એતેભ્યો ભવતિ બન્ધઃ..૨૧૬..