-
૩૨૬ ] [ મોક્ષમાર્ગપ્રકાશક
યહાઁ પ્રશ્ન હૈ કિ નારકાદિ જીવોંકે દેવ-કુદેવાદિકકા વ્યવહાર નહીં હૈ ઔર ઉનકે
સમ્યક્ત્વ પાયા જાતા હૈ; ઇસલિયે સમ્યક્ત્વ હોને પર અરહન્તાદિકકા શ્રદ્ધાન હોતા હી હોતા
હૈ, ઐસા નિયમ સમ્ભવ નહીં હૈ?
સમાધાનઃ – સપ્તતત્ત્વોંકે શ્રદ્ધાનમેં અરહન્તાદિકકા શ્રદ્ધાન ગર્ભિત હૈ; ક્યોંકિ તત્ત્વશ્રદ્ધાનમેં
મોક્ષતત્ત્વકો સર્વોત્કૃષ્ટ માનતે હૈં, વહ મોક્ષતત્ત્વ તો અરહન્ત-સિદ્ધકા લક્ષણ હૈ. જો લક્ષણકો
ઉત્કૃષ્ટ માને વહ ઉસકે લક્ષ્યકો ઉત્કૃષ્ટ માને હી માને; ઇસલિયે ઉનકો ભી સર્વોત્કૃષ્ટ માના
ઔરકો નહીં માના; વહી દેવકા શ્રદ્ધાન હુઆ. તથા મોક્ષકે કારણ સંવર-નિર્જરા હૈં, ઇસલિયે
ઇનકો ભી ઉત્કૃષ્ટ માનતા હૈ; ઔર સંવર-નિર્જરાકે ધારક મુખ્યતઃ મુનિ હૈં, ઇસલિયે મુનિકો
ઉત્તમ માના ઔરકો નહીં માના; વહી ગુરુકા શ્રદ્ધાન હુઆ. તથા રાગાદિક રહિત ભાવકા
નામ અહિંસા હૈ, ઉસીકો ઉપાદેય માનતે હૈં ઔરકો નહીં માનતે; વહી ધર્મકા શ્રદ્ધાન હુઆ.
ઇસ પ્રકાર તત્ત્વશ્રદ્ધાનમેં ગર્ભિત અરહન્તદેવાદિકકા શ્રદ્ધાન હોતા હૈ. અથવા જિસ નિમિત્તસે
ઇસકે તત્ત્વાર્થશ્રદ્ધાન હોતા હૈ, ઉસ નિમિત્તસે અરહન્તદેવાદિકકા ભી શ્રદ્ધાન હોતા હૈ. ઇસલિયે
સમ્યક્ત્વમેં દેવાદિકકે શ્રદ્ધાનકા નિયમ હૈ.
ફિ ર પ્રશ્ન હૈ કિ કિતને હી જીવ અરહન્તાદિકકા શ્રદ્ધાન કરતે હૈં, ઉનકે ગુણ
પહિચાનતે હૈં ઔર ઉનકે તત્ત્વશ્રદ્ધાનરૂપ સમ્યક્ત્વ નહીં હોતા; ઇસલિયે જિસકે સચ્ચા
અરહન્તાદિકકા શ્રદ્ધાન હો, ઉસકે તત્ત્વશ્રદ્ધાન હોતા હૈ – ઐસા નિયમ સમ્ભવ નહીં હૈ?
સમાધાનઃ – તત્ત્વશ્રદ્ધાન બિના અરહન્તાદિકકે છિયાલિસ આદિ ગુણ જાનતા હૈ વહ
પર્યાયાશ્રિત ગુણ જાનતા હૈ; પરન્તુ ભિન્ન-ભિન્ન જીવ-પુદ્ગલમેં જિસપ્રકાર સમ્ભવ હૈં, ઉસ પ્રકાર
યથાર્થ નહીં પહિચાનતા, ઇસલિયે સચ્ચા શ્રદ્ધાન ભી નહીં હોતા; ક્યોંકિ જીવ-અજીવ જાતિ
પહિચાને બિના અરહન્તાદિકકે આત્માશ્રિત ગુણોંકો વ શરીરાશ્રિત ગુણોંકો ભિન્ન-ભિન્ન નહીં
જાનતા. યદિ જાને તો અપને આત્માકો પરદ્રવ્યસે ભિન્ન કૈસે ન માને? ઇસલિયે પ્રવચનસારમેં
ઐસા કહા હૈ : –
જો જાણદિ અરહંતં દવ્વત્તગુણત્તપજ્જયત્તેહિં.
સો જાણાદિ અપ્પાણં મોહો ખલુ જાદિ તસ્સ લયં..૮૦..
ઇસકા અર્થ યહ હૈઃ – જો અરહન્તકો દ્રવ્યત્વ, ગુણત્વ, પર્યાયત્વસે જાનતા હૈ વહ આત્માકો
જાનતા હૈ; ઉસકા મોહ વિલયકો પ્રાપ્ત હોતા હૈ.
ઇસલિયે જિસકે જીવાદિક તત્ત્વોંકા શ્રદ્ધાન નહીં હૈ, ઉસકે અરહન્તાદિકકા ભી સચ્ચા
શ્રદ્ધાન નહીં હૈ. મોક્ષાદિક તત્ત્વકે શ્રદ્ધાન બિના અરહન્તાદિકકા માહાત્મ્ય યથાર્થ નહીં જાનતા.
લૌકિક અતિશયાદિસે અરહન્તકા, તપશ્ચરણાદિસે ગુરુકા ઔર પરજીવોંકી અહિંસાદિસે ધર્મકી