-
૩૩૦ ] [ મોક્ષમાર્ગપ્રકાશક
તથા આત્મશ્રદ્ધાનમેં તુચ્છબુદ્ધિયોંકો યહ ભાસિત હો કિ આત્માકા હી વિચાર કાર્યકારી
હૈ, ઇસીસે સમ્યક્ત્વ હોતા હૈ. વહાઁ જીવ-અજીવાદિકકા વિશેષ વ આસ્રવાદિકકા સ્વરૂપ ભાસિત
ન હો, તબ મોક્ષમાર્ગ પ્રયોજનકી સિદ્ધિ ન હો; વ જીવાદિકકે વિશેષ વ આસ્રવાદિકકે સ્વરૂપકા
શ્રદ્ધાન હુએ બિના ઇતને હી વિચારસે અપનેકો સમ્યક્ત્વી માને, સ્વચ્છન્દ હોકર રાગાદિ છોડનેકા
ઉદ્યમ ન કરે. — ઇસકે ભી ઐસા ભ્રમ ઉત્પન્ન હોતા હૈ.
ઐસા જાનકર ઇન લક્ષણોંકો મુખ્ય નહીં કિયા.
તથા તત્ત્વાર્થશ્રદ્ધાન લક્ષણમેં જીવ-અજીવાદિકકા વ આસ્રવાદિકકા શ્રદ્ધાન હોતા હૈ,
વહાઁ સર્વકા સ્વરૂપ ભલીભાઁતિ ભાસિત હોતા હૈ, તબ મોક્ષમાર્ગકે પ્રયોજનકી સિદ્ધિ હોતી હૈ.
તથા યહ શ્રદ્ધાન હોને પર સમ્યક્ત્વ હોતા હૈ, પરન્તુ યહ સન્તુષ્ટ નહીં હોતા. આસ્રવાદિકકા
શ્રદ્ધાન હોનેસે રાગાદિ છોડકર મોક્ષકા ઉદ્યમ રખતા હૈ. ઇસકે ભ્રમ ઉત્પન્ન નહીં હોતા. ઇસલિયે
તત્ત્વાર્થશ્રદ્ધાન લક્ષણકો મુખ્ય કિયા હૈ.
અથવા તત્ત્વાર્થશ્રદ્ધાન લક્ષણમેં તો દેવાદિકકા શ્રદ્ધાન વ આપાપરકા શ્રદ્ધાન વ
આત્મશ્રદ્ધાન ગર્ભિત હોતા હૈ, વહ તો તુચ્છબુદ્ધિયોંકો ભી ભાસિત હોતા હૈ. તથા અન્ય લક્ષણમેં
તત્ત્વાર્થશ્રદ્ધાનકા ગર્ભિતપના વિશેષ બુદ્ધિમાન હોં ઉન્હીંકો ભાસિત હોતા હૈ, તુચ્છબુદ્ધિયોંકો નહીં
ભાસિત હોતા; ઇસલિયે તત્ત્વાર્થશ્રદ્ધાન લક્ષણકો મુખ્ય કિયા હૈ.
અથવા મિથ્યાદૃષ્ટિકે આભાસમાત્ર યહ હોં; વહાઁ તત્ત્વાર્થોંકા વિચાર તો શીઘ્રતાસે
વિપરીતાભિનિવેશ દૂર કરનેકો કારણ હોતા હૈ, અન્ય લક્ષણ શીઘ્ર કારણ ન હોં, વ
વિપરીતાભિનિવેશકે ભી કારણ હો જાયેં.
ઇસલિયે યહાઁ સર્વપ્રકાર પ્રસિદ્ધ જાનકર વિપરીતાભિનિવેશ રહિત જીવાદિ તત્ત્વાર્થોંકા
શ્રદ્ધાન સો હી સમ્યક્ત્વકા લક્ષણ હૈ, ઐસા નિર્દેશ કિયા. ઐસે લક્ષણનિર્દેશકા નિરૂપણ કિયા.
ઐસા લક્ષણ જિસ આત્માકે સ્વભાવમેં પાયા જાતા હૈ, વહી સમ્યક્ત્વી જાનના.
સમ્યક્ત્વકે ભેદ ઔર ઉનકા સ્વરૂપ
અબ, ઇસ સમ્યક્ત્વકે ભેદ બતલાતે હૈંઃ –
વહાઁ પ્રથમ નિશ્ચય-વ્યવહારકા ભેદ બતલાતે હૈં – વિપરીતાભિનિવેશરહિત શ્રદ્ધાનરૂપ આત્માકા
પરિણામ વહ તો નિશ્ચયસમ્યક્ત્વ હૈ, ક્યોંકિ યહ સત્યાર્થ સમ્યક્ત્વકા સ્વરૂપ હૈ, સત્યાર્થકા હી નામ
નિશ્ચય હૈ. તથા વિપરીતાભિનિવેશ રહિત શ્રદ્ધાનકો કારણભૂત શ્રદ્ધાન સો વ્યવહારસમ્યક્ત્વ હૈ,
ક્યોંકિ કારણમેં કાર્યકા ઉપચાર કિયા હૈ, સો ઉપચારકા હી નામ વ્યવહાર હૈ.
વહાઁ સમ્યગ્દૃષ્ટિ જીવકે દેવ-ગુરુ-ધર્માદિકકા સચ્ચા શ્રદ્ધાન હૈ, ઉસી નિમિત્તસે ઇસકે