-
નૌવાઁ અધિકાર ][ ૩૩૧
શ્રદ્ધાનમેં વિપરીતાભિનિવેશકા અભાવ હૈ. યહાઁ વિપરીતાભિનિવેશરહિત શ્રદ્ધાન સો તો
નિશ્ચયસમ્યક્ત્વ હૈ ઔર દેવ-ગુરુ-ધર્માદિકકા શ્રદ્ધાન હૈ, સો વ્યવહારસમ્યક્ત્વ હૈ.
ઇસ પ્રકાર એક હી કાલમેં દોનોં સમ્યક્ત્વ પાયે જાતે હૈં.
તથા મિથ્યાદૃષ્ટિ જીવકે દેવ-ગુરુ-ધર્માદિકકા શ્રદ્ધાન આભાસમાત્ર હોતા હૈ ઔર ઇસકે
શ્રદ્ધાનમેં વિપરીતાભિનિવેશકા અભાવ નહીં હોતા; ઇસલિયે યહાઁ નિશ્ચયસમ્યક્ત્વ તો હૈ નહીં ઔર
વ્યવહારસમ્યક્ત્વ ભી આભાસમાત્ર હૈ; ક્યોંકિ ઇસકે દેવ-ગુરુ-ધર્માદિકકા શ્રદ્ધાન હૈ સો
વિપરીતાભિનિવેશકે અભાવકો સાક્ષાત્ કારણ નહીં હુઆ. કારણ હુએ બિના ઉપચાર સમ્ભવ
નહીં હૈ; ઇસલિયે સાક્ષાત્ કારણ-અપેક્ષા વ્યવહારસમ્યક્ત્વ ભી ઇસકે સમ્ભવ નહીં હૈ.
અથવા ઇસકે દેવ-ગુરુ-ધર્માદિકકા શ્રદ્ધાન નિયમરૂપ હોતા હૈ, સો વિપરીતાભિનિવેશ-
રહિત શ્રદ્ધાનકો પરમ્પરા કારણભૂત હૈ. યદ્યપિ નિયમરૂપ કારણ નહીં હૈ, તથાપિ મુખ્યરૂપસે
કારણ હૈ. તથા કારણમેં કાર્યકા ઉપચાર સમ્ભવ હૈ; ઇસલિયે મુખ્યરૂપ પરમ્પરા કારણ-અપેક્ષા
મિથ્યાદૃષ્ટિકે ભી વ્યવહારસમ્યક્ત્વ કહા જાતા હૈ.
યહાઁ પ્રશ્ન હૈ કિ કિતને હી શાસ્ત્રોંમેં દેવ-ગુરુ-ધર્મકે શ્રદ્ધાનકો વ તત્ત્વશ્રદ્ધાનકો તો
વ્યવહારસમ્યક્ત્વ કહા હૈ ઔર આપાપરકે શ્રદ્ધાનકો વ કેવલ આત્માકે શ્રદ્ધાનકો નિશ્ચયસમ્યક્ત્વ
કહા હૈ સો કિસ પ્રકાર હૈ?
સમાધાનઃ – દેવ-ગુરુ-ધર્મકે શ્રદ્ધાનમેં તો પ્રવૃત્તિકી મુખ્યતા હૈ; જો પ્રવૃત્તિમેં અરહન્તાદિકકો
દેવાદિક માને ઔર કો ન માને, ઉસે દેવાદિકકા શ્રદ્ધાની કહા જાતા હૈ. ઔર તત્ત્વશ્રદ્ધાનમેં
ઉનકે વિચારકી મુખ્યતા હૈ; જો જ્ઞાનમેં જીવાદિક તત્ત્વોંકા વિચાર કરે, ઉસે તત્ત્વશ્રદ્ધાની કહતે
હૈં. ઇસ પ્રકાર મુખ્યતા પાયી જાતી હૈ. સો યહ દોનોં કિસી જીવકો સમ્યક્ત્વકે કારણ તો હોતે
હૈં, પરન્તુ ઇનકા સદ્ભાવ મિથ્યાદૃષ્ટિકે ભી સમ્ભવ હૈ; ઇસલિયે ઇનકો વ્યવહારસમ્યક્ત્વ કહા હૈ.
તથા આપાપરકે શ્રદ્ધાનમેં વ આત્મશ્રદ્ધાનમેં વિપરીતાભિનિવેશરહિતપનેકી મુખ્યતા હૈ.
જો આપાપરકા ભેદવિજ્ઞાન કરે વ અપને આત્માકા અનુભવ કરે ઉસકે મુખ્યરૂપસે
વિપરીતાભિનિવેશ નહીં હોતા; ઇસલિયે ભેદવિજ્ઞાનીકો વ આત્મજ્ઞાનીકો સમ્યગ્દૃષ્ટિ કહતે હૈં.
ઇસપ્રકાર મુખ્યતાસે આપાપરકા શ્રદ્ધાન વ આત્મશ્રદ્ધાન સમ્યગ્દૃષ્ટિકે હી પાયા જાતા હૈ; ઇસલિયે
ઇનકો નિશ્ચયસમ્યક્ત્વ કહા.
ઐસા કથન મુખ્યતાકી અપેક્ષા હૈ. તારતમ્યરૂપસે યહ ચારોં આભાસમાત્ર – મિથ્યાદૃષ્ટિકે
હોતે હૈં, સચ્ચે સમ્યગ્દૃષ્ટિકે હોતે હૈં. વહાઁ આભાસમાત્ર હૈં – વે તો નિયમ બિના પરમ્પરા કારણ
હૈં ઔર સચ્ચે હૈં – સો નિયમરૂપ સાક્ષાત્ કારણ હૈં; ઇસલિયે ઇનકો વ્યવહારરૂપ કહતે હૈં. ઇનકે