-
૩૩૨ ] [ મોક્ષમાર્ગપ્રકાશક
નિમિત્તસે જો વિપરીતાભિનિવેશરહિત શ્રદ્ધાન હુઆ સો નિશ્ચયસમ્યક્ત્વ હૈ – ઐસા જાનના.
ફિ ર પ્રશ્નઃ – કિતને હી શાસ્ત્રોંમેં લિખા હૈ કિ આત્મા હૈ વહી નિશ્ચયસમ્યક્ત્વ હૈ ઔર
સર્વ વ્યવહાર હૈ સો કિસ પ્રકાર હૈ?
સમાધાનઃ – વિપરીતાભિનિવેશરહિત શ્રદ્ધાન હુઆ સો આત્માકા હી સ્વરૂપ હૈ, વહાઁ
અભેદબુદ્ધિસે આત્મા ઔર સમ્યક્ત્વમેં ભિન્નતા નહીં હૈ; ઇસલિયે નિશ્ચયસે આત્માકો હી સમ્યક્ત્વ
કહા. અન્ય સર્વ સમ્યક્ત્વકો નિમિત્તમાત્ર હૈં વ ભેદ-કલ્પના કરને પર આત્મા ઔર સમ્યક્ત્વકે
ભિન્નતા કહી જાતી હૈ; ઇસલિયે અન્ય સર્વ વ્યવહાર કહે હૈં – ઐસા જાનના.
ઇસ પ્રકાર નિશ્ચયસમ્યક્ત્વ ઔર વ્યવહારસમ્યક્ત્વસે સમ્યક્ત્વકે દો ભેદ હૈં.
તથા અન્ય નિમિત્તાદિ અપેક્ષા આજ્ઞાસમ્યક્ત્વાદિ સમ્યક્ત્વકે દસ ભેદ કિયે હૈં.
વહ આત્માનુશાસનમેં કહા હૈઃ –
આજ્ઞામાર્ગસમુદ્ભવમુપદેશાત્સૂત્રબીજસંક્ષેપાત્.
વિસ્તારાર્થાભ્યાં ભવમવગાઢપરમાવાગાઢે ચ..૧૧..
અર્થ : – જિન આજ્ઞાસે તત્ત્વશ્રદ્ધાન હુઆ હો સો આજ્ઞાસમ્યક્ત્વ હૈ.
યહાઁ ઇતના જાનના – ‘મુઝકો જિનઆજ્ઞા પ્રમાણ હૈ’, ઇતના હી શ્રદ્ધાન સમ્યક્ત્વ નહીં
હૈ. આજ્ઞા માનના તો કારણભૂત હૈ. ઇસીસે યહાઁ આજ્ઞાસે ઉત્પન્ન કહા હૈ. ઇસલિયે પહલે
જિનાજ્ઞા માનનેસે પશ્ચાત્ જો તત્ત્વશ્રદ્ધાન હુઆ સો આજ્ઞાસમ્યક્ત્વ હૈ. ઇસી પ્રકાર નિર્ગ્રન્થમાર્ગકે
અવલોકનમેં તત્ત્વશ્રદ્ધાન હો સો માર્ગસમ્યક્ત્વ હૈ૧.........
ઇસપ્રકાર આઠ ભેદ તો કારણ-અપેક્ષા કિયે. તથા શ્રુતકેવલીકો જો તત્ત્વશ્રદ્ધાન હૈ,
૧ માર્ગસમ્યક્ત્વકે બાદ યહાઁ પંડિતજીકી હસ્તલિખિત પ્રતિમેં છહ સમ્યક્ત્વકા વર્ણન કરનેકે લિયે તીન
પંક્તિયોંકા સ્થાન છોડા ગયા હૈ, કિન્તુ વે લિખ નહીં પાયે. યહ વર્ણન અન્ય ગ્રન્થોંકે અનુસાર દિયા જાતા હૈઃ —
[તથા ઉત્કૃષ્ટ પુરુષ તીર્થઙ્કરાદિક ઉનકે પુરાણોંકે ઉપદેશસે ઉત્પન્ન જો સમ્યગ્જ્ઞાન ઉસસે ઉત્પન્ન આગમ-
સમુદ્રમેં પ્રવીણ પુરુષોંકે ઉપદેશાદિસે હુઈ જો ઉપદેશદૃષ્ટિ સો ઉપદેશસમ્યક્ત્વ હૈ. મુનિકે આચરણકે વિધાનકો
પ્રતિપાદન કરનેવાલા જો આચારસૂત્ર, ઉસે સુનકર જો શ્રદ્ધાન કરના હો ઉસે ભલે પ્રકાર સૂત્રદૃષ્ટિ કહી હૈ, યહ
સૂત્રસમ્યક્ત્વ હૈ. તથા બીજ જો ગણિતજ્ઞાનકે કારણ ઉનકે દ્વારા દર્શનમોહકે અનુપમ ઉપશમકે બલસે, દુષ્કર
હૈ જાનનેકી ગતિ જિસકી ઐસા પદાર્થોંકા સમૂહ, ઉસકી હુઈ હૈ ઉપલબ્ધિ અર્થાત્ શ્રદ્ધાનરૂપ પરિણતિ જિસકે,
ઐસા જો કરણાનુયોગકા જ્ઞાની ભવ્ય, ઉસકે બીજદૃષ્ટિ હોતી હૈ, યહ બીજસમ્યક્ત્વ જાનના. તથા પદાર્થોંકો
સંક્ષેપપનેસે જાનકર જો શ્રદ્ધાન હુઆ સો ભલી સંક્ષેપદૃષ્ટિ હૈ, યહ સંક્ષેપસમ્યક્ત્વ જાનના. દ્વાદશાંગવાણીકો
સુનકર કી ગઈ જો રુચિ
– શ્રદ્ધાન ઉસે હે ભવ્ય, તૂ વિસ્તારદૃષ્ટિ જાન, યહ વિસ્તારસમ્યક્ત્વ હૈ. તથા જૈનશાસ્ત્રકે
વચનકે સિવા કિસી અર્થકે નિમિત્તસે હુઈ સો અર્થદૃષ્ટિ હૈ, યહ અર્થસમ્યક્ત્વ જાનના. ]