-
૩૩૪ ] [ મોક્ષમાર્ગપ્રકાશક
તથા ઉપશમશ્રેણીકે સન્મુખ હોને પર સપ્તમગુણસ્થાનમેં ક્ષયોપશમસમ્યક્ત્વસે જો
ઉપશમસમ્યક્ત્વ હો, ઉસકા નામ દ્વિતીયોપશમસમ્યક્ત્વ હૈ. યહાઁ કરણ દ્વારા તીન હી પ્રકૃતિયોંકા
ઉપશમ હોતા હૈ, ક્યોંકિ ઇસકે તીનકી હી સત્તા પાયી જાતી હૈ. યહાઁ ભી અન્તરકરણ વિધાનસે
વ ઉપશમ વિધાનસે ઉનકે ઉદયકા અભાવ કરતા હૈ, વહી ઉપશમ હૈ. સો યહ
દ્વિતીયોપશમસમ્યક્ત્વ સપ્તમાદિ ગ્યારહવેં ગુણસ્થાન પર્યન્ત હોતા હૈ. ગિરતે હુએ કિસીકે છટ્ઠે,
પાઁચવેં ઔર ચૌથે ભી રહતા હૈ – ઐસા જાનના.
ઇસ પ્રકાર ઉપશમસમ્યક્ત્વ દો પ્રકારકા હૈ. યો યહ સમ્યક્ત્વ વર્તમાનકાલમેં ક્ષાયિકવત્
નિર્મલ હૈ; ઇસકે પ્રતિપક્ષી કર્મકી સત્તા પાયી જાતી હૈ, ઇસલિયે અન્તર્મુહૂર્ત કાલમાત્ર યહ સમ્યક્ત્વ
રહતા હૈ. પશ્ચાત્ દર્શનમોહકા ઉદય આતા હૈ – ઐસા જાનના.
ઇસપ્રકાર ઉપશમસમ્યક્ત્વકા સ્વરૂપ કહા.
તથા જહાઁ દર્શનમોહકી તીન પ્રકૃતિયોંમેં સમ્યક્ત્વમોહનીયકા ઉદય હો, અન્ય દોકા ઉદય
ન હો, વહાઁ ક્ષયોપશમસમ્યક્ત્વ હોતા હૈ. ઉપશમસમ્યક્ત્વકા કાલ પૂર્ણ હોને પર યહ સમ્યક્ત્વ
હોતા હૈ વ સાદિમિથ્યાદૃષ્ટિકે મિથ્યાત્વગુણસ્થાનસે વ મિશ્રગુણસ્થાનસે ભી ઇસકી પ્રાપ્તિ હોતી હૈ.
ક્ષયોપશમ ક્યા? સો કહતે હૈંઃ – દર્શનમોહકી તીન પ્રકૃતિયોંમેં જો મિથ્યાત્વકા અનુભાગ
હૈ, ઉસકે અનન્તવેં ભાગ મિશ્રમોહનીયકા હૈ, ઉસકે અનન્તવેં ભાગ સમ્યક્ત્વમોહનીયકા હૈ. ઇનમેં
સમ્યક્ત્વમોહનીય પ્રકૃતિ દેશઘાતી હૈ; ઇસકા ઉદય હોને પર ભી સમ્યક્ત્વકા ઘાત નહીં હોતા.
કિંચિત્ મલિનતા કરે, મૂલઘાત ન કર સકે, ઉસીકા નામ દેશઘાતી હૈ.
સો જહાઁ મિથ્યાત્વ વ મિશ્રમિથ્યાત્વકે વર્તમાન કાલમેં ઉદય આને યોગ્ય નિષેકોંકા ઉદય
હુએ બિના હી નિર્જરા હોતી હૈ વહ તો ક્ષય જાનના ઔર ઇન્હીંકે આગામીકાલમેં ઉદય આને યોગ્ય
નિષેકોંકી સત્તા પાયી જાયે વહી ઉપશમ હૈ ઔર સમ્યક્ત્વમોહનીયકા ઉદય પાયા જાતા હૈ, ઐસી
દશા જહાઁ હો સો ક્ષયોપશમ હૈ; ઇસલિયે સમલતત્ત્વાર્થશ્રદ્ધાન હો વહ ક્ષયોપશમસમ્યક્ત્વ હૈ.
યહાઁ જો મલ લગતા હૈ, ઉસકા તારતમ્યસ્વરૂપ તો કેવલી જાનતે હૈં; ઉદાહરણ બતલાનેકે
અર્થ ચલ મલિન અગાઢપના કહા હૈ. વહાઁ વ્યવહારમાત્ર દેવાદિકકી પ્રતીતિ તો હો, પરન્તુ
અરહન્તદેવાદિમેં – યહ મેરા હૈ, યહ અન્યકા હૈ, ઇત્યાદિ ભાવ સો ચલપના હૈ. શંકાદિ મલ
લગે સો મલિનપના હૈ. યહ શાન્તિનાથ શાંતિકર્તા હૈં, ઇત્યાદિ ભાવ સો અગાઢપના હૈ. ઐસે
ઉદાહરણ વ્યવહારમાત્ર બતલાયે, પરન્તુ નિયમરૂપ નહીં હૈં. ક્ષયોપશમસમ્યક્ત્વમેં જો નિયમરૂપ
કોઈ મલ લગતા હૈ સો કેવલી જાનતે હૈં. ઇતના જાનના કિ ઇસકે તત્ત્વાર્થશ્રદ્ધાનમેં કિસી
પ્રકારસે સમલપના હોતા હૈ, ઇસલિયે યહ સમ્યક્ત્વ નિર્મલ નહીં હૈ. ઇસ ક્ષયોપશમસમ્યક્ત્વકા
એક હી પ્રકાર હૈ, ઇસમેં કુછ ભેદ નહીં હૈ.