-
૩૩૬ ] [ મોક્ષમાર્ગપ્રકાશક
સો અનન્તાનુબન્ધીકા પ્રશસ્ત ઉપશમ તો હોતા હી નહીં, અન્ય મોહકી પ્રકૃતિયોંકા હોતા
હૈ. તથા ઇસકા અપ્રશસ્ત ઉપશમ હોતા હૈ.
તથા જો તીન કરણ દ્વારા અનન્તાનુબન્ધીકે પરમાણુઓંકો અન્ય ચારિત્રમોહકી પ્રકૃતિરૂપ
પરિણમિત કરકે ઉનકી સત્તા નાશ કરે, ઉસકા નામ વિસંયોજન હૈ.
સો ઇનમેં પ્રથમોપશમસમ્યક્ત્વમેં તો અનન્તાનુબન્ધીકા અપ્રશસ્ત ઉપશમ હી હૈ. તથા
દ્વિતીયોપશમસમ્યક્ત્વકી પ્રાપ્તિ પહલે અનન્તાનુબન્ધીકા વિસંયોજન હોને પર હી હોતી હૈ – ઐસા
નિયમ કોઈ આચાર્ય લિખતે હૈં, કોઈ નિયમ નહીં લિખતે. તથા ક્ષયોપશમસમ્યક્ત્વમેં કિસી
જીવકે અપ્રશસ્ત ઉપશમ હોતા હૈ વ કિસીકે વિસંયોજન હોતા હૈ. તથા ક્ષાયિકસમ્યક્ત્વ હૈ
સો પહલે અનન્તાનુબન્ધીકા વિસંયોજન હોને પર હી હોતા હૈ. – ઐસા જાનના.
યહાઁ યહ વિશેષ હૈ કિ ઉપશમ તથા ક્ષયોપશમસમ્યક્ત્વીકે અનન્તાનુબન્ધીકે વિસંયોજનસે
સત્તાકા નાશ હુઆ થા, વહ ફિ ર મિથ્યાત્વમેં આયે તો અનન્તાનુબન્ધીકા બન્ધ કરે, વહાઁ ફિ ર
ઉસકી સત્તાકા સદ્ભાવ હોતા હૈ ઔર ક્ષાયિકસમ્યગ્દૃષ્ટિ મિથ્યાત્વમેં આતા નહીં હૈ, ઇસલિયે ઉસકે
અનન્તાનુબન્ધીકી સત્તા કદાચિત્ નહીં હોતી.
યહાઁ પ્રશ્ન હૈ કિ અનન્તાનુબન્ધી તો ચારિત્રમોહકી પ્રકૃતિ હૈ, સો ચારિત્રકા ઘાત કરે,
ઇસસે સમ્યક્ત્વકા ઘાત કિસ પ્રકાર સમ્ભવ હૈ?
સમાધાનઃ – અનન્તાનુબન્ધીકે ઉદયસે ક્રોધાદિરૂપ પરિણામ હોતે હૈં, કુછ અતત્ત્વશ્રદ્ધાન
નહીં હોતા; ઇસલિયે અનન્તાનુબન્ધી ચારિત્રકા હી ઘાત કરતી હૈ, સમ્યક્ત્વકા ઘાત નહીં કરતી.
સો પરમાર્થસે હૈ તો ઐસા હી, પરન્તુ અનન્તાનુબન્ધીકે ઉદયસે જૈસે ક્રોધાદિક હોતે હૈં વૈસે
ક્રોધાદિક સમ્યક્ત્વ હોને પર નહીં હોતે – ઐસા નિમિત્ત-નૈમિત્તિકપના પાયા જાતા હૈ. જૈસે –
ત્રસપનેકી ઘાતક તો સ્થાવરપ્રકૃતિ હી હૈ, પરન્તુ ત્રસપના હોને પર એકેન્દ્રિયજાતિપ્રકૃતિકા ભી
ઉદય નહીં હોતા, ઇસલિયે ઉપચારસે એકેન્દ્રિયપ્રકૃતિકો ભી ત્રસપનેકા ઘાતકપના કહા જાયે
તો દોષ નહીં હૈ. ઉસી પ્રકાર સમ્યક્ત્વકા ઘાતક તો દર્શનમોહ હૈ, પરન્તુ સમ્યક્ત્વ હોને પર
અનન્તાનુબન્ધી કષાયોંકા ભી ઉદય નહીં હોતા, ઇસલિયે ઉપચારસે અનન્તાનુબંધીકે ભી સમ્યક્ત્વકા
ઘાતકપના કહા જાયે તો દોષ નહીં હૈ.
યહાઁ ફિ ર પ્રશ્ન હૈ કિ અનન્તાનુબંધી ભી ચારિત્રકા હી ઘાત કરતી હૈ, તો ઇસકે જાનેપર
કુછ ચારિત્ર હુઆ કહો. અસંયત ગુણસ્થાનમેં અસંયમ કિસલિયે કહતે હો?
સમાધાનઃ – અનન્તાનુબન્ધી આદિ ભેદ હૈં વે તીવ્ર – મન્દ કષાયકી અપેક્ષા નહીં હૈં; ક્યોંકિ