-
રહસ્યપૂર્ણ ચિઠ્ઠી ][ ૩૪૭
હૈ. ઉસીપ્રકાર અનુભવમેં આત્મા પ્રત્યક્ષકી ભાઁતિ યથાર્થ પ્રતિભાસિત હોતા હૈ, ઇસલિયે ઇસ
ન્યાયસે આત્માકા ભી પ્રત્યક્ષ જાનના હોતા હૈ – ઐસા કહેં તો દોષ નહીં હૈ. કથન તો અનેક
પ્રકારસે હૈ, વહ સર્વ આગમ-અધ્યાત્મ શાસ્ત્રોંસે જૈસે વિરોધ ન હો વૈસે વિવક્ષાભેદસે કથન
જાનના.
યહાઁ પ્રશ્નઃ – ઐસા અનુભવ કૌનસે ગુણસ્થાનમેં હોતા હૈ?
ઉસકા સમાધાનઃ – ચૌથેસે હી હોતા હૈ, પરન્તુ ચૌથેમેં તો બહુત કાલકે અન્તરાલસે હોતા
હૈ ઔર ઊપરકે ગુણસ્થાનોંમેં શીઘ્ર-શીઘ્ર હોતા હૈ.
ફિ ર યહાઁ પ્રશ્નઃ – અનુભવ તો નિર્વિકલ્પ હૈ, વહાઁ ઊપરકે ઔર નીચેકે ગુણસ્થાનોંમેં ભેદ
ક્યા?
ઉસકા સમાધાનઃ – પરિણામોંકી મગ્નતામેં વિશેષ હૈ. જૈસે દો પુરુષ નામ લેતે હૈં ઔર
દોનોંકે હી પરિણામ નામમેં હૈં; વહાઁ એકકો તો મગ્નતા વિશેષ હૈ ઔર એકકો થોડી હૈ –
ઉસીપ્રકાર જાનના.
ફિ ર પ્રશ્નઃ – યદિ નિર્વિકલ્પ અનુભવમેં કોઈ વિકલ્પ નહીં હૈ તો શુક્લધ્યાનકા પ્રથમ ભેદ
પૃથક્ત્વવિતર્કવિચાર કહા, વહાઁ ‘પૃથક્ત્વવિતર્ક’ — નાના પ્રકારકે શ્રુતકા ‘વિચાર’ — અર્થ-વ્યંજન-
યોગ – સંક્રમણ — ઐસા ક્યોં કહા?
સમાધાનઃ – કથન દો પ્રકાર હૈ – એક સ્થૂલરૂપ હૈ, એક સૂક્ષ્મરૂપ હૈ. જૈસે સ્થૂલતાસે
તો છઠવેં હી ગુણસ્થાનમેં સમ્પૂર્ણ બ્રહ્મચર્ય વ્રત કહા ઔર સૂક્ષ્મતાસે નવવેં ગુણસ્થાન તક મૈથુન
સંજ્ઞા કહી; ઉસીપ્રકાર યહાઁ અનુભવમેં નિર્વિકલ્પતા સ્થૂલરૂપ કહતે હૈં. તથા સૂક્ષ્મતાસે
પૃથક્ત્વવિતર્ક વિચારાદિક ભેદ વ કષાયાદિક દસવેં ગુણસ્થાન તક કહે હૈં. વહાઁ અપને જાનનેમેં
વ અન્યકે જાનનેમેં આયે ઐસે ભાવકા કથન સ્થૂલ જાનના, તથા જો આપ ભી ન જાને ઔર
કેવલી ભગવાન હી જાનેં – ઐસે ભાવકા કથન સૂક્ષ્મ જાનના. ચરણાનુયોગાદિકમેં સ્થૂલકથનકી
મુખ્યતા હૈ ઔર કરણાનુયોગમેં સૂક્ષ્મકથનકી મુખ્યતા હૈ; – ઐસા ભેદ અન્યત્ર ભી જાનના.
ઇસપ્રકાર નિર્વિકલ્પ અનુભવકા સ્વરૂપ જાનના.
તથા ભાઈજી, તુમને તીન દૃષ્ટાન્ત લિખે વ દૃષ્ટાન્તમેં પ્રશ્ન લિખા, સો દૃષ્ટાન્ત સર્વાંગ
મિલતા નહીં હૈ. દૃષ્ટાન્ત હૈ વહ એક પ્રયોજનકો બતલાતા હૈ; સો યહાઁ દ્વિતીયાકા વિધુ
(ચન્દ્રમા), જલબિન્દુ, અગ્નિકણિકા – યહ તો એકદેશ હૈં ઔર પૂર્ણમાસીકા ચન્દ્ર, મહાસાગર તથા
અગ્નિકુણ્ડ – યહ સર્વદેશ હૈં. ઉસીપ્રકાર ચૌથે ગુણસ્થાનમેં આત્માકે જ્ઞાનાદિગુણ એકદેશ પ્રગટ