-
૩૪૮ ] [ રહસ્યપૂર્ણ ચિઠ્ઠી
હુએ હૈં, તેરહવેં ગુણસ્થાનમેં આત્માકે જ્ઞાનાદિક ગુણ સર્વથા પ્રગટ હોતે હૈં; ઔર જૈસે દૃષ્ટાન્તોંકી
એક જાતિ હૈ વૈસે હી જિતને ગુણ અવ્રત-સમ્યગ્દૃષ્ટિ કે પ્રગટ હુએ હૈં, ઉનકી ઔર તેરહવેં
ગુણસ્થાનમેં જો ગુણ પ્રગટ હોતે હૈં, ઉનકી એક જાતિ હૈ.
વહાઁ તુમને પ્રશ્ન લિખા કિ એક જાતિ હૈ તો જિસપ્રકાર કેવલી સર્વજ્ઞેયોંકો પ્રત્યક્ષ જાનતે
હૈં ઉસીપ્રકાર ચૌથે ગુણસ્થાનવાલા ભી આત્માકો પ્રત્યક્ષ જાનતા હોગા?
ઉત્તરઃ – ભાઈજી, પ્રત્યક્ષતાકી અપેક્ષા એક જાતિ નહીં હૈ, સમ્યગ્જ્ઞાન કી અપેક્ષા એક
જાતિ હૈ. ચૌથે ગુણસ્થાનવાલેકો મતિ-શ્રુતરૂપ સમ્યગ્જ્ઞાન હૈ ઔર તેરહવેં ગુણસ્થાન વાલેકો
કેવલરૂપ સમ્યગ્જ્ઞાન હૈ. તથા એકદેશ સર્વદેશકા અન્તર તો ઇતના હી હૈ કિ મતિ-શ્રુતજ્ઞાનવાલા
અમૂર્તિક વસ્તુકો અપ્રત્યક્ષ ઔર મૂર્તિક વસ્તુકો ભી પ્રત્યક્ષ વ અપ્રત્યક્ષ, કિંચિત્ અનુક્રમસે જાનતા
હૈ તથા સર્વથા સર્વ વસ્તુકો કેવલજ્ઞાન યુગપત્ જાનતા હૈ; વહ પરોક્ષ જાનતા હૈ, યહ પ્રત્યક્ષ
જાનતા હૈ ઇતના હી વિશેષ હૈ. ઔર સર્વપ્રકાર એક હી જાતિ કહેં તો જિસપ્રકાર કેવલી
યુગપત્ પ્રત્યક્ષ અપ્રયોજનરૂપ જ્ઞેયકો નિર્વિકલ્પરૂપ જાનતે હૈં, ઉસીપ્રકાર યહ ભી જાને – ઐસા
તો હૈ નહીં; ઇસલિયે પ્રત્યક્ષ-પરોક્ષકા વિશેષ જાનના.
ઉક્તં ચ અષ્ટસહસ્રી મધ્યેઃ –
સ્યાદ્વાદકેવલજ્ઞાને સર્વતત્ત્વપ્રકાશને.
ભેદઃ સાક્ષાદસાક્ષાચ્ચ હ્યવસ્ત્વન્યતમં ભવેત્..
(અષ્ટસહસ્રી, દશમઃ પરિચ્છેદઃ ૧૦૫)
અર્થઃ – સ્યાદ્વાદ અર્થાત્ શ્રુતજ્ઞાન ઔર કેવલજ્ઞાન – યહ દોનોં સર્વ તત્ત્વોંકા પ્રકાશન
કરનેવાલે હૈં. વિશેષ ઇતના હી હૈ કિ કેવલજ્ઞાન પ્રત્યક્ષ હૈ, શ્રુતજ્ઞાન પરોક્ષ હૈ, પરન્તુ વસ્તુ
હૈ સો ઔર નહીં હૈ.
તથા તુમને નિશ્ચયસમ્યક્ત્વકા સ્વરૂપ ઔર વ્યવહારસમ્યક્ત્વકા સ્વરૂપ લિખા હૈ સો સત્ય
હૈ, પરન્તુ ઇતના જાનના કિ સમ્યક્ત્વીકે વ્યવહારસમ્યક્ત્વમેં વ અન્ય કાલમેં અન્તરઙ્ગનિશ્ચયસમ્યક્ત્વ
ગર્ભિત હૈ, સદૈવ ગમનરૂપ રહતા હૈ.
તથા તુમને લિખા – કોઈ સાધર્મી કહતા હૈ કિ આત્માકો પ્રત્યક્ષ જાને તો કર્મવર્ગણાકો
પ્રત્યક્ષ ક્યોં ન જાને?
સો કહતે હૈં કિ આત્માકો તો પ્રત્યક્ષ કેવલી હી જાનતે હૈં, કર્મવર્ગણાકૌ અવધિજ્ઞાની
ભી જાનતે હૈં.