-
૩૫૦ ] [ મોક્ષમાર્ગપ્રકાશક
પરમાર્થવચનિકા
[ કવિવર પં૦ બનારસીદાસજી રચિત ]
એક જીવદ્રવ્ય, ઉસકે અનંત ગુણ, અનંત પર્યાયેં, એક-એક ગુણકે અસંખ્યાત પ્રદેશ,
એક-એક પ્રદેશમેં અનન્ત કર્મવર્ગણાએઁ, એક-એક કર્મવર્ગણામેં અનંત-અનંત પુદ્ગલપરમાણુ, એક-
એક પુદ્ગલપરમાણુ અનંત ગુણ અનંત પર્યાયસહિત વિરાજમાન.
યહ એક સંસારાવસ્થિત જીવપિણ્ડકી અવસ્થા. ઇસીપ્રકાર અનંત જીવદ્રવ્ય સપિણ્ડરૂપ
જાનના. એક જીવદ્રવ્ય અનંત-અનંત પુદ્ગલદ્રવ્યસે સંયોગિત (સંયુક્ત) માનના.
ઉસકા વિવરણ – અન્ય અન્યરૂપ જીવદ્રવ્યકી પરિણતિ, અન્ય અન્યરૂપ પુદ્ગલદ્રવ્યકી
પરિણતિ.
ઉસકા વિવરણ – એક જીવદ્રવ્ય જિસપ્રકારકી અવસ્થા સહિત નાના આકારરૂપ પરિણમિત
હોતા હૈ વહ પ્રકાર અન્ય જીવસે નહીં મિલતા; ઉસકા ઔર પ્રકાર હૈ. ઇસીપ્રકાર અનંતાનંતરૂપ
જીવદ્રવ્ય અનંતાનંતસ્વરૂપ અવસ્થાસહિત વર્ત રહે હૈં. કિસી જીવદ્રવ્યકે પરિણામ કિસી અન્ય
જીવદ્રવ્યસે નહીં મિલતે. ઇસીપ્રકાર એક પુદ્ગલપરમાણુ એક સમયમેં જિસપ્રકારકી અવસ્થા ધારણ
કરતા હૈ, વહ અવસ્થા અન્ય પુદ્ગલપરમાણુદ્રવ્યસે નહીં મિલતી. ઇસલિયે પુદ્ગલ (પરમાણુ)
દ્રવ્યકી ભી અન્ય-અન્યતા જાનના.
અબ, જીવદ્રવ્ય પુદ્ગલદ્રવ્ય એકક્ષેત્રાવગાહી અનાદિકાલકે હૈં, ઉનમેં વિશેષ ઇતના કિ
જીવદ્રવ્ય એક, પુદ્ગલપરમાણુદ્રવ્ય અનંતાનંત, ચલાચલરૂપ, આગમનગમનરૂપ, અનંતાકાર
પરિણમનરૂપ, બન્ધમુક્તિ શક્તિસહિત વર્તતે હૈં.
અબ, જીવદ્રવ્યકી અનંતી અવસ્થાએઁ, ઉનમેં તીન અવસ્થાએઁ મુખ્ય સ્થાપિત કીં – એક
અશુદ્ધ અવસ્થા, એક શુદ્ધાશુદ્ધરૂપ મિશ્ર અવસ્થા, એક શુદ્ધ અવસ્થા – યહ તીન અવસ્થાએઁ સંસારી
જીવદ્રવ્યકી. સંસારાતીત સિદ્ધ અનવસ્થિતરૂપ કહે જાતે હૈં.
અબ તીનોં અવસ્થાઓંકા વિચાર – એક અશુદ્ધ નિશ્ચયાત્મક દ્રવ્ય, એક શુદ્ધ નિશ્ચયાત્મક
દ્રવ્ય, એક મિશ્ર નિશ્ચયાત્મક દ્રવ્ય. અશુદ્ધ નિશ્ચયદ્રવ્યકો સહકારી અશુદ્ધ વ્યવહાર, મિશ્રદ્રવ્યકો
સહકારી મિશ્રવ્યવહાર, શુદ્ધ દ્રવ્યકો સહકારી શુદ્ધ વ્યવહાર.