-
પરમાર્થવચનિકા ][ ૩૫૧
અબ, નિશ્ચય-વ્યવહારકા વિવરણ લિખતે હૈંઃ –
નિશ્ચય તો અભેદરૂપ દ્રવ્ય, વ્યવહાર દ્રવ્યકે યથાસ્થિત ભાવ. પરન્તુ વિશેષ ઇતના કિ –
જિતને કાલ સંસારાવસ્થા ઉતને કાલ વ્યવહાર કહા જાતા હૈ, સિદ્ધ વ્યવહારાતીત કહે જાતે હૈં,
ક્યોંકિ સંસાર વ્યવહાર એકરૂપ બતલાયા હૈ. સંસારી સો વ્યવહારી, વ્યવહારી સો સંસારી.
અબ, તીનોં અવસ્થાઓંકા વિવરણ લિખતે હૈંઃ –
જિતને કાલ મિથ્યાત્વ અવસ્થા, ઉતને કાલ અશુદ્ધ નિશ્ચયાત્મક દ્રવ્ય અશુદ્ધ-વ્યવહારી.
સમ્યગ્દૃષ્ટિ હોતે હી ચતુર્થ ગુણસ્થાનમેં બારહવેં ગુણસ્થાનક પર્યંત મિશ્ર નિશ્ચયાત્મક દ્રવ્ય
મિશ્રવ્યવહારી. કેવલજ્ઞાની શુદ્ધનિશ્ચયાત્મક શુદ્ધવ્યવહારી.
અબ, નિશ્ચય તો દ્રવ્યકા સ્વરૂપ, વ્યવહાર સંસારાવસ્થિત ભાવ, ઉસકા
વિવરણ કહતે હૈંઃ –
મિથ્યાદૃષ્ટિ જીવ અપના સ્વરૂપ નહીં જાનતા, ઇસલિયે પરસ્વરૂપમેં મગ્ન હોકર કાર્ય માનતા
હૈ; વહ કાર્ય કરતા હુઆ અશુદ્ધ વ્યવહારી કહા જાતા હૈ.
સમ્યગ્દૃષ્ટિ અપને સ્વરૂપકો પરોક્ષ પ્રમાણ દ્વારા અનુભવતા હૈ; પરસત્તા – પરસ્વરૂપસે અપના
કાર્ય ન માનતા હુઆ યોગદ્વારસે અપને સ્વરૂપકે ધ્યાન-વિચારરૂપ ક્રિયા કરતા હૈ, વહ કાર્ય
કરતે હુએ મિશ્રવ્યવહારી કહા જાતા હૈ.
કેવલજ્ઞાની યથાખ્યાતચારિત્રકે બલસે શુદ્ધાત્મસ્વરૂપકા રમણશીલ હૈ, ઇસલિયે
શુદ્ધવ્યવહારી કહા જાતા હૈ. યોગારૂઢ અવસ્થા વિદ્યમાન હૈ, ઇસલિયે વ્યવહારી નામ કહતે
હૈં. શુદ્ધવ્યવહારકી સરહદ તેરહવેં ગુણસ્થાનસે લેકર ચૌદહવેં ગુણસ્થાન પર્યન્ત જાનના.
અસિદ્ધત્વપરિણમનત્વાત્ વ્યવહારઃ.
અબ, તીનોં વ્યવહારકા સ્વરૂપ કહતે હૈંઃ –
અશુદ્ધવ્યવહાર શુભાશુભાચારરૂપ, શુદ્ધાશુદ્ધાવ્યવહાર શુભોપયોગમિશ્રિત સ્વરૂપાચરણરૂપ,
શુદ્ધવ્યવહાર શુદ્ધસ્વરૂપાચરણરૂપ.
પરન્તુ વિશેષ ઇનકા ઇતના કિ કોઈ કહે કિ શુદ્ધસ્વરૂપાચરણાત્મ તો સિદ્ધમેં ભી વિદ્યમાન
હૈ, વહાઁ ભી વ્યવહાર સંજ્ઞા કહના ચાહિયે. પરન્તુ ઐસા નહીં હૈ, ક્યોંકિ સંસારી અવસ્થાપર્યન્ત
વ્યવહાર કહા જાતા હૈ. સંસારાવસ્થાકે મિટને પર વ્યવહાર ભી મિટા કહા જાતા હૈ. યહાઁ
યહ સ્થાપના કી હૈ. ઇસલિયે સિદ્ધ વ્યવહારાતીત કહે જાતે હૈં.
ઇતિ વ્યવહાર વિચાર સમાપ્ત.