-
પરમાર્થવચનિકા ][ ૩૫૩
ઇન દોનોંકા સ્વરૂપ સર્વથા પ્રકાર તો કેવલજ્ઞાનગોચર હૈ, અંશમાત્ર મતિ-શ્રુતજ્ઞાન ગ્રાહ્ય
હૈ, ઇસલિયે સર્વથાપ્રકાર આગમી અધ્યાત્મી તો કેવલી, અંશમાત્ર મતિશ્રુતજ્ઞાની, દેશમાત્ર જ્ઞાતા
અવધિજ્ઞાની મનઃપર્યયજ્ઞાની; – યહ તીનોં યથાવસ્થિત જ્ઞાનપ્રમાણ ન્યૂનાધિકરૂપ જાનના.
મિથ્યાદૃષ્ટિ જીવ ન આગમી, ન અધ્યાત્મી હૈ. ક્યોં? ઇસલિયે કિ કથનમાત્ર તો
ગ્રન્થપાઠસે બલસે આગમ – અધ્યાત્મકા સ્વરૂપ ઉપદેશમાત્ર કહતા હૈ, પરન્તુ આગમ અધ્યાત્મકા
સ્વરૂપ સમ્યક્પ્રકારસે નહીં જાનતા; ઇસલિયે મૂઢ જીવ ન આગામી, ન અધ્યાત્મી નિર્વેદકત્વાત્.
અબ, મૂઢ તથા જ્ઞાની જીવકા વિશેષપના ઔર ભી સુનોઃ –
જ્ઞાતા તો મોક્ષમાર્ગ સાધના જાનતા હૈ, મૂઢ મોક્ષમાર્ગકો સાધના નહીં જાનતા.
ક્યોં? – ઇસલિયે, સુનો! મૂઢ જીવ આગમપદ્ધતિકો વ્યવહાર કહતા હૈ, અધ્યાત્મ-પદ્ધતિકો
નિશ્ચય કહતા હૈ; ઇસલિયે આગમ-અંગકો એકાન્તપને સાધકર મોક્ષમાર્ગ દિખલાતા હૈ, અધ્યાત્મ-
અંગકો વ્યવહારસે નહીં જાનતા – યહ મૂઢદૃષ્ટિકા સ્વભાવ હૈ; ઉસે ઇસીપ્રકાર સૂઝતા હૈ.
ક્યોં? ઇસલિયે કિ આગમ-અંગ બાહ્યક્રિયારૂપ પ્રત્યક્ષ-પ્રમાણ હૈ, ઉસકા સ્વરૂપ સાધના
સુગમ. વહ બાહ્યક્રિયા કરતા હુઆ મૂઢ જીવ અપનેકો મોક્ષકા અધિકારી માનતા હૈ; અન્તર્ગર્ભિત
જો અધ્યાત્મરૂપ ક્રિયા વહ અન્તર્દૃષ્ટિગ્રાહ્ય હૈ, વહ ક્રિયા મૂઢ જીવ નહીં જાનતા. અન્તર્દૃષ્ટિકે
અભાવસે અન્તર્ક્રિયા દૃષ્ટિગોચર નહીં હોતી, ઇસલિયે મિથ્યાદૃષ્ટિ જીવ મોક્ષમાર્ગ સાધનેમેં અસમર્થ હૈ.
અબ, સમ્યગ્દૃષ્ટિકા વિચાર સુનોઃ –
સમ્યગ્દૃષ્ટિ કૌન હૈ સો સુનો – સંશય, વિમોહ, વિભ્રમ – યે તીન ભાવ જિસમેં નહીં સો
સમ્યગ્દૃષ્ટિ.
સંશય, વિમોહ, વિભ્રમ ક્યા હૈ? ઉસકા સ્વરૂપ દૃષ્ટાન્ત દ્વારા દિખલાતે હૈં સો સુનો –
જૈસે ચાર પુરુષ કિસી એક સ્થાનમેં ખડે થે. ઉન ચારોંકે પાસ આકર કિસી ઔર પુરુષને
એક સીપકા ટુકડા દિખાયા ઔર પ્રત્યેકસે પ્રશ્ન કિયા કિ યહ ક્યા હૈ? – સીપ હૈ યા ચાઁદી
હૈ? પ્રથમ હી એક સંશયવાન પુરુષ બોલા – કુછ સુધ (સમઝ) નહીં પડતી કિ યહ સીપ હૈ
યા ચાઁદી હૈ? મેરી દૃષ્ટિમેં ઇસકા નિરધાર નહીં હોતા. દૂસરા વિમોહવાન પુરુષ બોલા – મુઝે
યહ સમઝ નહીં હૈ કિ તુમ સીપ કિસસે કહતે હો, ચાઁદી કિસસે કહતે હો? મેરી દૃષ્ટિમેં
કુછ નહીં આતા, ઇસલિયે હમ નહીં જાનતે કિ તૂ ક્યા કહતા હૈ. અથવા ચુપ હો રહતા
હૈ બોલતા નહીં ગહલરૂપસે. તીસરા વિભ્રમવાલા પુરુષ ભી બોલા કિ યહ તો પ્રત્યક્ષપ્રમાણ
ચાઁદી હૈ, ઇસે સીપ કૌન કહેગા? મેરી દૃષ્ટિમેં તો ચાઁદી સૂઝતી હૈ, ઇસલિયે સર્વથા પ્રકાર