-
૩૫૪ ] [ પરમાર્થવચનિકા
યહ ચાઁદી હૈ; – ઇસપ્રકાર તીનોં પુરુષોંને તો ઉસ સીપકા સ્વરૂપ જાના નહીં, ઇસલિએ તીનોં
મિથ્યાવાદી હૈં. અબ, ચૌથા પુરુષ બોલા કિ યહ તો પ્રત્યક્ષપ્રમાણ સીપકા ટુકડા હૈ, ઇસમેં
ક્યા ધોખા? સીપ સીપ સીપ, નિરધાર સીપ, ઇસકો જો કોઈ ઔર વસ્તુ કહે વહ પ્રત્યક્ષપ્રમાણ
ભ્રામક અથવા અંધ. ઉસી પ્રકાર સમ્યગ્દૃષ્ટિકો સ્વ-પર સ્વરૂપમેં ન સંશય, ન વિમોહ, ન વિભ્રમ,
યથાર્થ દૃષ્ટિ હૈ; ઇસલિયે સમ્યગ્દૃષ્ટિ જીવ અંતર્દૃષ્ટિસે મોક્ષપદ્ધતિકો સાધના જાનતા હૈ. બાહ્યભાવ
બાહ્યનિમિત્તરૂપ માનતા હૈ, વહ નિમિત્ત નાનારૂપ હૈ, એકરૂપ નહીં હૈ. અંતર્દૃષ્ટિકે પ્રમાણમેં
મોક્ષમાર્ગ સાધે ઔર સમ્યગ્જ્ઞાન સ્વરૂપાચરણકી કણિકા જાગને પર મોક્ષમાર્ગ સચ્ચા.
મોક્ષમાર્ગકો સાધના યહ વ્યવહાર, શુદ્ધદ્રવ્ય અક્રિયા સો નિશ્ચય. ઇસપ્રકાર નિશ્ચય-
વ્યવહારકા સ્વરૂપ સમ્યગ્દૃષ્ટિ જાનતા હૈ, મૂઢ જીવ ન જાનતા હૈ, ન માનતા હૈ. મૂઢ જીવ
બંધપદ્ધતિકો સાધકર મોક્ષ કહતા હૈ, વહ બાત જ્ઞાતા નહીં માનતે.
ક્યોં? ઇસલિયે કિ બન્ધકે સાધનેસે બન્ધ સધતા હૈ, મોક્ષ નહીં સધતા. જ્ઞાતા જબ
કદાચિત્ બન્ધપદ્ધતિકા વિચાર કરતા હૈ તબ જાનતા હૈ કિ ઇસ પદ્ધતિસે મેરા દ્રવ્ય અનાદિકા
બન્ધરૂપ ચલા આયા હૈ; અબ ઇસ પદ્ધતિસે મોહ તોડકર પ્રવર્ત; ઇસ પદ્ધતિકા રાગ પૂર્વકી
ભાઁતિ હે નર! કિસલિયે કરતે હો? ક્ષણમાત્ર ભી બન્ધપદ્ધતિમેં મગ્ન નહીં હોતા, વહ જ્ઞાતા
અપને સ્વરૂપકો વિચારતા હૈ, અનુભવ કરતા હૈ, ધ્યાતા હૈ, ગાતા હૈ, શ્રવણ કરતા હૈ,
નવધાભક્તિ, તપ, ક્રિયા, અપને શુદ્ધસ્વરૂપકે સન્મુખ હોકર કરતા હૈ. યહ જ્ઞાતાકા આચાર,
ઇસીકા નામ મિશ્રવ્યવહાર.
અબ, હેય-જ્ઞેય-ઉપાદેયરૂપ જ્ઞાતાકી ચાલ ઉસકા વિચાર લિખતે હૈંઃ –
હેય – ત્યાગરૂપ તો અપને દ્રવ્યકી અશુદ્ધતા; જ્ઞેય – વિચારરૂપ અન્ય ષટ્દ્રવ્યોંકા સ્વરૂપ;
ઉપાદેય – આચરણરૂપ અપને દ્રવ્યકી શુદ્ધતા; ઉસકા વિવરણ – ગુણસ્થાનપ્રમાણ હેય-જ્ઞેય-ઉપાદેયરૂપ
શક્તિ જ્ઞાતાકી હોતી હૈ. જ્યોં જ્યોં જ્ઞાતાકી હેય-જ્ઞેય-ઉપાદેયરૂપ શક્તિ વર્ધમાન હો ત્યોં-ત્યોં
ગુણસ્થાનકી બઢવારી કહી હૈ.
ગુણસ્થાનપ્રમાણ જ્ઞાન, ગુણસ્થાનપ્રમાણ ક્રિયા. ઉસમેં વિશેષ ઇતના કિ એક ગુણસ્થાનવર્તી
અનેક જીવ હોં તો અનેકરૂપકા જ્ઞાન કહા જાતા હૈ, અનેકરૂપકી ક્રિયા કહી જાતી હૈ.
ભિન્ન-ભિન્ન સત્તાકે પ્રમાણસે એકતા નહીં મિલતી. એક-એક જીવદ્રવ્યમેં અન્ય-અન્યરૂપ
ઔદયિકભાવ હોતે હૈં, ઉન ઔદયિક ભાવાનુસાર જ્ઞાનકી અન્ય-અન્યતા જાનના.
પરન્તુ વિશેષ ઇતના કિ કિસી જાતિકા જ્ઞાન ઐસા નહીં હોતા કિ પરસત્તાવલંબનશીલી
હોકર મોક્ષમાર્ગ સાક્ષાત્ કહે. ક્યોં? અવસ્થા-પ્રમાણ પરસત્તાવલંબક હૈ; (પરન્તુ) પરસત્તાવલંબી
જ્ઞાનકો પરમાર્થતા નહીં કહતા.