-
ચૌથા અધિકાર ][ ૮૧
ભી હિલતે હૈં; યહ સબકો એક માનકર ઐસા માનતા હૈ કિ મૈં ગમનાદિ કાર્ય કરતા હૂઁ, મૈં
વસ્તુકા ગ્રહણ કરતા હૂઁ અથવા મૈંને કિયા હૈ — ઇત્યાદિરૂપ માનતા હૈ.
તથા જીવકે કષાયભાવ હોં તબ શરીરકી ચેષ્ટા ઉનકે અનુસાર હો જાતી હૈ. જૈસે —
ક્રોધાદિક હોને પર લાલ નેત્રાદિ હો જાતે હૈં, હાસ્યાદિ હોને પર મુખાદિ પ્રફુ લ્લિત હો જાતે
હૈં, પુરુષવેદાદિ હોને પર લિંગકાઠિન્યાદિ હો જાતે હૈં, યહ સબ એક માનકર ઐસા માનતા હૈ
કિ યહ કાર્ય સબ મૈં કરતા હૂઁ. તથા શરીરમેં શીત, ઉષ્ણ, ક્ષુધા, તૃષા, રોગ ઇત્યાદિ અવસ્થાએઁ
હોતી હૈં; ઉનકે નિમિત્તસે મોહભાવ દ્વારા સ્વયં સુખ-દુઃખ માનતા હૈ; ઇન સબકો એક જાનકર
શીતાદિક તથા સુખ-દુઃખ અપનેકો હી હુએ માનતા હૈ.
તથા શરીરકે પરમાણુઓંકા મિલના-બિછુડના આદિ હોનેસે અથવા ઉનકી અવસ્થા
પલટનેસે યા શરીર સ્કન્ધકે ખણ્ડ આદિ હોનેસે સ્થૂલ - કૃશાદિક, બાલ - વૃદ્ધાદિક અથવા
અંગહીનાદિક હોતે હૈં ઔર ઉસકે અનુસાર અપને પ્રદેશોંકા સંકોચ-વિસ્તાર હોતા હૈ; યહ સબકો
એક માનકર મૈં સ્થૂલ હૂઁ, મૈં કૃશ હૂઁ, મૈં બાલક હૂઁ, મૈં વૃદ્ધ હૂઁ, મેરે ઇન અંગોંકા ભંગ હુઆ
હૈ — ઇત્યાદિરૂપ માનતા હૈ.
તથા શરીરકી અપેક્ષા ગતિ, કુલાદિક હોતે હૈં ઉન્હેં અપના માનકર મૈં મનુષ્ય હૂઁ, મૈં
તિર્યંચ હૂઁ, મૈં ક્ષત્રિય હૂઁ, મૈં વૈશ્ય હૂઁ — ઇત્યાદિરૂપ માનતા હૈ. તથા શરીરકા સંયોગ હોને
ઔર છૂટનેકી અપેક્ષા જન્મ-મરણ હોતા હૈ; ઉસે અપના જન્મ-મરણ માનકર મૈં ઉત્પન્ન હુઆ,
મૈં મરૂઁગા — ઐસા માનતા હૈ.
તથા શરીરકી હી અપેક્ષા અન્ય વસ્તુઓંસે નાતા માનતા હૈ. જિનકે દ્વારા શરીરકી ઉત્પત્તિ
હુઈ ઉન્હેં અપને માતા-પિતા માનતા હૈ; જો શરીરકો રમણ કરાયે ઉસે અપની રમણી માનતા હૈ;
જો શરીરસે ઉત્પન્ન હુઆ ઉસે અપના પુત્ર માનતા હૈ; જો શરીરકો ઉપકારી હો ઉસે મિત્ર માનતા
હૈ; જો શરીરકા બુરા કરે ઉસે શત્રુ માનતા હૈ — ઇત્યાદિરૂપ માન્યતા હોતી હૈ.
અધિક ક્યા કહેં? જિસ-તિસ પ્રકારસે અપનેકો ઔર શરીરકો એક હી માનતા હૈ.
ઇન્દ્રિયાદિકકે નામ તો યહાઁ કહે હૈં, પરન્તુ ઇસે તો કુછ ગમ્ય નહીં હૈં. અચેત હુઆ
પર્યાયમેં અહંબુદ્ધિ ધારણ કરતા હૈ. ઉસકા કારણ ક્યા હૈ? વહ બતલાતે હૈંઃ —
ઇસ આત્માકો અનાદિસે ઇન્દ્રિયજ્ઞાન હૈ; ઉસસે સ્વયં અમૂર્તિક હૈ વહ તો ભાસિત નહીં
હોતા, પરન્તુ શરીર મૂર્ત્તિક હૈ વહી ભાસિત હોતા હૈ ઔર આત્મા કિસીકો આપરૂપ જાનકર
અહંબુદ્ધિ ધારણ કરે હી કરે, સો જબ સ્વયં પૃથક્ ભાસિત નહીં હુઆ તબ ઉનકે સમુદાયરૂપ
પર્યાયમેં હી અહંબુદ્ધિ ધારણ કરતા હૈ.
તથા અપનેકો ઔર શરીરકો નિમિત્ત-નૈમિત્તિક સમ્બન્ધ બહુત હૈં, ઇસલિયે ભિન્નતા ભાસિત