Moksha-Marg Prakashak-Hindi (iso15919 transliteration).

< Previous Page   Next Page >


Page 119 of 350
PDF/HTML Page 147 of 378

 

background image
-
pān̐cavān̐ adhikār ][ 129
vahān̐ dravya nau prakār haiṁpr̥thvī, jal, agni, vāyu, ākāś, kāl, diśā, ātmā,
mana. vahān̐ pr̥thvī, jal, agni aur vāyuke paramāṇu bhinna-bhinna haiṁ; ve paramāṇu nitya haiṁ; unase
kāryarūp pr̥thvī ādi hote haiṁ so anitya haiṁ. parantu aisā kahanā pratyakṣādise viruddha hai.
īndhanarūp pr̥thvī ādike paramāṇu agnirūp hote dekhe jāte haiṁ, agni ke paramāṇu rākharūp pr̥thvī
hote dekhe jāte haiṁ. jalake paramāṇu muktāphal (motī) rūp pr̥thvī hote dekhe jāte haiṁ. phi ra
yadi tū kahegā
ve paramāṇu cale jāte haiṁ, dūsare hī paramāṇu un rūp hote haiṁ, so pratyakṣako
asatya ṭhaharātā hai. aisī koī prabal yukti kah to isī prakār māneṁ, parantu keval kahanese
hī aisā ṭhaharatā nahīṁ hai. isaliye sab paramāṇuoṁkī ek pudgalarūp mūrtik jāti hai, vah
pr̥thvī ādi anek avasthārūp pariṇamit hotī hai.
tathā in pr̥thvī ādikā kahīṁ pr̥thak śarīr ṭhaharāte haiṁ, so mithyā hī hai; kyoṁki
usakā koī pramāṇ nahīṁ hai. aur pr̥thvī ādi to paramāṇupiṇḍa haiṁ; inakā śarīr anyatra,
yah anyatra
aisā sambhav nahīṁ hai, isaliye yah mithyā hai. tathā jahān̐ padārtha aṭake nahīṁ
aisī jo pol use ākāś kahate haiṁ; kṣaṇ, pal ādiko kāl kahate haiṁ; so yah donoṁ
hī avastu haiṁ, yah sattārūp padārtha nahīṁ haiṁ. padārthoṁke kṣetra-pariṇamanādikakā pūrvāpar vicār
karaneke artha inakī kalpanā karate haiṁ. tathā diśā kuch hai hī nahīṁ; ākāśameṁ khaṇḍakalpanā
dvārā diśā mānate haiṁ. tathā ātmā do prakār se kahate haiṁ; so pahale nirūpaṇ kiyā hī
hai. tathā man koī pr̥thak padārtha nahīṁ hai. bhāvaman to jñānarūp hai so ātmākā svarūp
hai, dravyaman paramāṇuoṁkā piṇḍa hai so śarīrakā aṁg hai. is prakār yah dravya kalpit jānanā.
tathā caubīs guṇ kahate haiṁsparśa, ras, gaṁdh, varṇa, śabda, saṁkhyā, vibhāg, saṁyog,
pariṇām, pr̥thaktva, paratva, aparatva, buddhi, sukh, duḥkh, icchā, dharma, adharma, prayatna, saṁskār,
dveṣ, sneh, gurutva, dravyatva. so inameṁ sparśādik guṇ to paramāṇuoṁmeṁ pāye jāte haiṁ; parantu
pr̥thvīko gaṁdhavatī hī kahanā, jalako śīt sparśavān hī kahanā ityādi mithyā hai; kyoṁki kisī
pr̥thvīmeṁ gaṁdhakī mukhyatā bhāsit nahīṁ hotī, koī jal uṣṇa dekhā jātā hai
ityādi pratyakṣādise
viruddha hai. tathā śabdako ākāśakā guṇ kahate haiṁ so mithyā hai; śabda to bhīṁt ādise
rukatā hai, isaliye mūrtik hai aur ākāś amūrtik sarvavyāpī hai. bhīṁtameṁ ākāś rahe aur
śabdaguṇ praveś na kar sake, yah kaise banegā? tathā saṁkhyādik haiṁ so vastumeṁ to kuch haiṁ
nahīṁ, anya padārthakī apekṣā anya padārthakī hīnādhikatā jānaneko apane jñānameṁ saṁkhyādikakī
kalpanā dvārā vicār karate haiṁ. tathā buddhi ādi hai so ātmākā pariṇaman hai, vahān̐ buddhi
nām jñānakā hai to ātmākā guṇ hai hī, aur manakā nām hai to man to dravyoṁmeṁ kahā hī