kāryarūp pr̥thvī ādi hote haiṁ so anitya haiṁ. parantu aisā kahanā pratyakṣādise viruddha hai.
īndhanarūp pr̥thvī ādike paramāṇu agnirūp hote dekhe jāte haiṁ, agni ke paramāṇu rākharūp pr̥thvī
hote dekhe jāte haiṁ. jalake paramāṇu muktāphal (motī) rūp pr̥thvī hote dekhe jāte haiṁ. phi ra
yadi tū kahegā
hī aisā ṭhaharatā nahīṁ hai. isaliye sab paramāṇuoṁkī ek pudgalarūp mūrtik jāti hai, vah
pr̥thvī ādi anek avasthārūp pariṇamit hotī hai.
yah anyatra
hī avastu haiṁ, yah sattārūp padārtha nahīṁ haiṁ. padārthoṁke kṣetra-pariṇamanādikakā pūrvāpar vicār
karaneke artha inakī kalpanā karate haiṁ. tathā diśā kuch hai hī nahīṁ; ākāśameṁ khaṇḍakalpanā
dvārā diśā mānate haiṁ. tathā ātmā do prakār se kahate haiṁ; so pahale nirūpaṇ kiyā hī
hai. tathā man koī pr̥thak padārtha nahīṁ hai. bhāvaman to jñānarūp hai so ātmākā svarūp
hai, dravyaman paramāṇuoṁkā piṇḍa hai so śarīrakā aṁg hai. is prakār yah dravya kalpit jānanā.
dveṣ, sneh, gurutva, dravyatva. so inameṁ sparśādik guṇ to paramāṇuoṁmeṁ pāye jāte haiṁ; parantu
pr̥thvīko gaṁdhavatī hī kahanā, jalako śīt sparśavān hī kahanā ityādi mithyā hai; kyoṁki kisī
pr̥thvīmeṁ gaṁdhakī mukhyatā bhāsit nahīṁ hotī, koī jal uṣṇa dekhā jātā hai
rukatā hai, isaliye mūrtik hai aur ākāś amūrtik sarvavyāpī hai. bhīṁtameṁ ākāś rahe aur
śabdaguṇ praveś na kar sake, yah kaise banegā? tathā saṁkhyādik haiṁ so vastumeṁ to kuch haiṁ
nahīṁ, anya padārthakī apekṣā anya padārthakī hīnādhikatā jānaneko apane jñānameṁ saṁkhyādikakī
kalpanā dvārā vicār karate haiṁ. tathā buddhi ādi hai so ātmākā pariṇaman hai, vahān̐ buddhi
nām jñānakā hai to ātmākā guṇ hai hī, aur manakā nām hai to man to dravyoṁmeṁ kahā hī