Moksha-Marg Prakashak-Hindi (iso15919 transliteration).

< Previous Page   Next Page >


Page 120 of 350
PDF/HTML Page 148 of 378

 

background image
-
130 ] [ mokṣamārgaprakāśak
thā, yahān̐ guṇ kisaliye kahā? tathā sukhādik haiṁ so ātmāmeṁ kadācit pāye jāte haiṁ, ātmāke
lakṣaṇabhūt to yah guṇ haiṁ nahīṁ, avyāptapanese lakṣaṇābhās hai. tathā snigdhādi pudgalaparamāṇumeṁ
pāye jāte haiṁ, so snigdha gurutva ityādi to sparśan indriy dvārā jāne jāte haiṁ, isaliye
sparśaguṇameṁ garbhit hue, alag kisaliye kahe? tathā dravyatvaguṇ jalameṁ kahā, so aise to agni
ādimeṁ ūrdhvagamanatvādi pāye jāte haiṁ. yā to sarva kahanā the yā sāmānyameṁ garbhit karanā
the. is prakār yah guṇ kahe ve bhī kalpit haiṁ.
tathā karma pān̐c prakārake kahate haiṁutkṣepaṇ, avakṣepaṇ, ākuṁcan, prasāraṇ, yaman; so
yah to śarīrakī ceṣṭāen̐ haiṁ; inako alag kahanekā artha kyā? tathā itanī hī ceṣṭāen̐ to hotī
nahīṁ haiṁ, ceṣṭāen̐ to bahut hī prakārakī hotī haiṁ. tathā inako alag hī tattva saṁjñā kahī; so
yā to alag padārtha hoṁ to unheṁ alag tattva kahanā thā, yā kām-krodhādi miṭānemeṁ viśeṣ
prayojanabhūt hoṁ to tattva kahanā thā; so donoṁ hī nahīṁ hai. aur aise hī kah denā ho to
pāṣāṇādikakī anek avasthāen̐ hotī haiṁ so kahā karo, kuch sādhya nahīṁ haiṁ.
tathā sāmānya do prakārase haipar aur apara. vahān̐ par to sattārūp hai, apar
dravyatvādirūp hai. tathā jinakī nitya dravyameṁ pravr̥tti ho ve viśeṣ haiṁ; ayutasiddha sambandhakā
nām samavāy hai. yah sāmānyādik to bahutoṁko ek prakār dvārā va ek vastumeṁ bhed-kalpanā
dvārā va bhedakalpanā apekṣā sambandha mānanese apane vicārameṁ hī hote haiṁ, koī alag padārtha
to haiṁ nahīṁ. tathā inake jānanese kām-krodhādi miṭānerūp viśeṣ prayojanakī bhī siddhi nahīṁ
hai, isaliye inako tattva kisaliye kahā? aur aise hī tattva kahanā the to prameyatvādi vastuke
ananta dharma haiṁ va sambandha, ādhārādik kārakoṁke anek prakār vastumeṁ sambhavit haiṁ, isaliye
yā to sarva kahanā the yā prayojan jānakar kahanā the. isaliye yah sāmānyādik tattva bhī
vr̥thā hī kahe haiṁ.
is prakār vaiśeṣikoṁ dvārā kahe tattva kalpit jānanā.
tathā vaiśeṣik do hī pramāṇ mānate haiṁ
pratyakṣa aur anumāna. so inake satya-asatyakā
nirṇay jain 1nyāy granthoṁse jānanā.
tathā naiyāyik to kahate haiṁviṣay, indriy, buddhi, śarīr, sukh, duḥkhoṁke abhāvase
ātmākī sthiti so mukti hai. aur vaiśeṣik kahate haiṁcaubīs guṇoṁmeṁ buddhi ādi nau guṇoṁkā
1. devāgam, yuktyānuśāsan, aṣṭasahasrī, nyāyaviniścay, siddhiviniścay, pramāṇasaṁgrah, tattvārthaślokavārtik,
rājavārtik, prameyakamalamārtaṇḍa aur nyāyakumudacandrādi dārśanik granthoṁse jānanā cāhiye.