-
୧୩୨ ] [ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗପ୍ରକାଶକ
ତଥା ଵହାଁ ଷଟକର୍ମ ସହିତ ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ରକେ ଧାରକ, ଶୂଦ୍ରକେ ଅନ୍ନାଦିକେ ତ୍ଯାଗୀ, ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମ ହୈ ନାମ
ଜିନକା ଐସେ ଭଟ୍ଟ ହୈଂ. ତଥା ଵେଦାନ୍ତମେଂ ଯଜ୍ଞୋପଵୀତ ରହିତ, ଵିପ୍ରଅନ୍ନାଦିକକେ ଗ୍ରାହୀ, ଭଗଵତ୍ ହୈ ନାମ
ଜିନକା ଵେ ଚାର ପ୍ରକାରକେ ହୈଂ — କୁଟୀଚର, ବହୂଦକ, ହଂସ, ପରମହଂସ. ସୋ ଯହ କୁଛ ତ୍ଯାଗସେ ସଂତୁଷ୍ଟ
ହୁଏ ହୈଂ, ପରନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନ-ଶ୍ରଦ୍ଧାନକା ମିଥ୍ଯାପନା ଔର ରାଗାଦିକକା ସଦ୍ଭାଵ ଇନକେ ପାଯା ଜାତା ହୈ; ଇସଲିଯେ
ଯହ ଭେଷ କାର୍ଯକାରୀ ନହୀଂ ହୈଂ.
ଜୈମିନୀଯମତ
ତଥା ଜୈମିନୀଯମତ ହୈ; ସୋ ଇସ ପ୍ରକାର କହତେ ହୈଂଃ —
ସର୍ଵଜ୍ଞଦେଵ କୋଈ ହୈ ନହୀଂ; ନିତ୍ଯ ଵେଦଵଚନ ହୈଂ ଉନସେ ଯଥାର୍ଥ ନିର୍ଣଯ ହୋତା ହୈ. ଇସଲିଯେ
ପହଲେ ଵେଦପାଠ ଦ୍ଵାରା କ୍ରିଯାମେଂ ପ୍ରଵର୍ତନା ଵହ ତୋ ନୋଦନା (ପ୍ରେରଣା), ଵହୀ ହୈ ଲକ୍ଷଣ ଜିସକା ଐସେ
ଧର୍ମକା ସାଧନ କରନା. ଜୈସେ କହତେ ହୈଂ କି — ‘‘ସ୍ଵଃ କାମୋଽଗ୍ନିଂ ଯଜେତ୍’’ ସ୍ଵର୍ଗାଭିଲାଷୀ ଅଗ୍ନିକୋ
ପୂଜେ; ଇତ୍ଯାଦି ନିରୂପଣ କରତେ ହୈଂ.
ଯହାଁ ପୂଛତେ ହୈଂ — ଶୈଵ, ସାଂଖ୍ଯ, ନୈଯାଯିକାଦି ସଭୀ ଵେଦକୋ ମାନତେ ହୈଂ, ତୁମ ଭୀ ମାନତେ ହୋ;
ତୁମ୍ହାରେ ଵ ଉନ ସବକେ ତତ୍ତ୍ଵାଦି ନିରୂପଣମେଂ ପରସ୍ପର ଵିରୁଦ୍ଧତା ପାଯୀ ଜାତୀ ହୈ ସୋ କ୍ଯା କାରଣ ହୈ?
ଯଦି ଵେଦମେଂ ହୀ କହୀଂ କୁଛ, କହୀଂ କୁଛ ନିରୂପଣ କିଯା ହୈ, ତୋ ଉସକୀ ପ୍ରମାଣତା କୈସେ ରହୀ? ଔର
ଯଦି ମତଵାଲେ ହୀ କହୀଂ କୁଛ କହୀଂ କୁଛ ନିରୂପଣ କରତେ ହୈଂ ତୋ ତୁମ ପରସ୍ପର ଝଗଡ଼, ନିର୍ଣଯ କରକେ
ଏକକୋ ଵେଦକା ଅନୁସାରୀ ଅନ୍ଯକୋ ଵେଦସେ ପରାଙ୍ମୁଖ ଠହରାଓ. ସୋ ହମେଂ ତୋ ଯହ ଭାସିତ ହୋତା ହୈ —
ଵେଦମେଂ ହୀ ପୂର୍ଵାପର ଵିରୁଦ୍ଧତାସହିତ ନିରୂପଣ ହୈ. ଇସଲିଯେ ଉସକା ଅପନୀ-ଅପନୀ ଇଚ୍ଛାନୁସାର ଅର୍ଥ
ଗ୍ରହଣ କରକେ ଅଲଗ-ଅଲଗ ମତୋଂକେ ଅଧିକାରୀ ହୁଏ ହୈଂ. ପରନ୍ତୁ ଐସେ ଵେଦକୋ ପ୍ରମାଣ କୈସେ କରେଂ? ତଥା
ଅଗ୍ନି ପୂଜନେସେ ସ୍ଵର୍ଗ ହୋତା ହୈ, ସୋ ଅଗ୍ନିକୋ ମନୁଷ୍ଯସେ ଉତ୍ତମ କୈସେ ମାନେଂ? ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷ-ଵିରୁଦ୍ଧ ହୈ. ତଥା
ଵହ ସ୍ଵର୍ଗଦାତା କୈସେ ହୋଗୀ? ଇସୀ ପ୍ରକାର ଅନ୍ଯ ଵେଦଵଚନ ପ୍ରମାଣଵିରୁଦ୍ଧ ହୈଂ. ତଥା ଵେଦମେଂ ବ୍ରହ୍ମା କହା
ହୈ, ତୋ ସର୍ଵଜ୍ଞ କ୍ଯୋଂ ନହୀଂ ମାନତେ? ଇତ୍ଯାଦି ପ୍ରକାରସେ ଜୈମିନୀଯମତ କଲ୍ପିତ ଜାନନା.
ବୌଦ୍ଧମତ
ଅବ ବୌଦ୍ଧମତକା ସ୍ଵରୂପ କହତେ ହୈଂଃ —
ବୌଦ୍ଧମତମେଂ ଚାର ଆର୍ଯସତ୍ଯ୧ ପ୍ରରୂପିତ କରତେ ହୈଂ — ଦୁଃଖ, ଆଯତନ, ସମୁଦାଯ, ମାର୍ଗ. ଵହାଁ
୧ଦୁଃଖମାଯତନଂ ଚୈଵ ତତଃ ସମୁଦଯୋ ମତଃ.
ମାର୍ଗଶ୍ଚେତ୍ଯସ୍ଯ ଚ ଵ୍ଯାଖ୍ଯା କ୍ରମେଣ ଶ୍ରୂଯତାମତଃ..୩୬.. ଵି୦ ଵି୦