-
ସାତଵାଁ ଅଧିକାର ][ ୧୯୯
ଅନୁଭଵନକୋ ହୀ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗ ଜାନକର ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଆ ହୈ. ଉସକା ଅଭ୍ଯାସ କରନେକୋ ଅନ୍ତରଂଗମେଂ ଐସା
ଚିଂତଵନ କରତା ରହତା ହୈ କି ‘ମୈଂ ସିଦ୍ଧସମାନ ଶୁଦ୍ଧ ହୂଁ, କେଵଲଜ୍ଞାନାଦି ସହିତ ହୂଁ, ଦ୍ରଵ୍ଯକର୍ମ-ନୋକର୍ମ
ରହିତ ହୂଁ, ପରମାନଂଦମଯ ହୂଁ, ଜନ୍ମ-ମରଣାଦି ଦୁଃଖ ମେରେ ନହୀଂ ହୈଂ’; ଇତ୍ଯାଦି ଚିଂତଵନ କରତା ହୈ.
ସୋ ଯହାଁ ପୂଛତେ ହୈଂ କି ଯହ ଚିଂତଵନ ଯଦି ଦ୍ରଵ୍ଯଦୃଷ୍ଟିସେ କରତେ ହୋ ତୋ ଦ୍ରଵ୍ଯ ତୋ ଶୁଦ୍ଧ-
ଅଶୁଦ୍ଧ ସର୍ଵ ପର୍ଯାଯୋଂକା ସମୁଦାଯ ହୈ; ତୁମ ଶୁଦ୍ଧ ହୀ ଅନୁଭଵନ କିସଲିଯେ କରତେ ହୋ? ଔର ପର୍ଯାଯଦୃଷ୍ଟିସେ
କରତେ ହୋ ତୋ ତୁମ୍ହାରେ ତୋ ଵର୍ତମାନ ଅଶୁଦ୍ଧ ପର୍ଯାଯ ହୈ; ତୁମ ଅପନେକୋ ଶୁଦ୍ଧ କୈସେ ମାନତେ ହୋ?
ତଥା ଯଦି ଶକ୍ତିଅପେକ୍ଷା ଶୁଦ୍ଧ ମାନତେ ହୋ ତୋ ‘‘ମୈଂ ଐସା ହୋନେ ଯୋଗ୍ଯ ହୂଁ — ଐସା ମାନୋ; ‘ମୈଂ
ଐସା ହୂଁ’ — ଐସା କ୍ଯୋଂ ମାନତେ ହୋ? ଇସଲିଯେ ଅପନେକୋ ଶୁଦ୍ଧରୂପ ଚିଂତଵନ କରନା ଭ୍ରମ ହୈ. କାରଣ
କି ତୁମନେ ଅପନେକୋ ସିଦ୍ଧସମାନ ମାନା ତୋ ଯହ ସଂସାର-ଅଵସ୍ଥା କିସକୀ ହୈ? ଔର ତୁମ୍ହାରେ କେଵଲଜ୍ଞାନାଦି
ହୈଂ ତୋ ଯହ ମତିଜ୍ଞାନାଦିକ କିସକେ ହୈଂ? ଔର ଦ୍ରଵ୍ଯକର୍ମ, ନୋକର୍ମରହିତ ହୋ ତୋ ଜ୍ଞାନାଦିକକୀ ଵ୍ଯକ୍ତ୍ତତା
କ୍ଯୋଂ ନହୀଂ ହୈ? ପରମାନନ୍ଦମଯ ହୋ ତୋ ଅବ କର୍ତଵ୍ଯ କ୍ଯା ରହା? ଜନ୍ମ-ମରଣାଦି ଦୁଃଖ ନହୀଂ ହୈଂ ତୋ
ଦୁଃଖୀ କୈସେ ହୋତେ ହୋ? — ଇସଲିଯେ ଅନ୍ଯ ଅଵସ୍ଥାମେଂ ଅନ୍ଯ ଅଵସ୍ଥା ମାନନା ଭ୍ରମ ହୈ.
ଯହାଁ କୋଈ କହେ କି ଶାସ୍ତ୍ରମେଂ ଶୁଦ୍ଧ ଚିଂତଵନ କରନେକା ଉପଦେଶ କୈସେ ଦିଯା ହୈ?
ଉତ୍ତରଃ — ଏକ ତୋ ଦ୍ରଵ୍ଯ-ଅପେକ୍ଷା ଶୁଦ୍ଧପନା ହୈ, ଏକ ପର୍ଯାଯ-ଅପେକ୍ଷା ଶୁଦ୍ଧପନା ହୈ. ଵହାଁ ଦ୍ରଵ୍ଯ-
ଅପେକ୍ଷା ତୋ ପରଦ୍ରଵ୍ଯସେ ଭିନ୍ନପନା ଔର ଅପନେ ଭାଵୋଂସେ ଅଭିନ୍ନପନା — ଉସକା ନାମ ଶୁଦ୍ଧପନା ହୈ.
ଔର ପର୍ଯାଯ-ଅପେକ୍ଷା ଔପାଧିକଭାଵୋଂକା ଅଭାଵ ହୋନେକା ନାମ ଶୁଦ୍ଧପନା ହୈ. ସୋ ଶୁଦ୍ଧ ଚିଂତଵନମେଂ
ଦ୍ରଵ୍ଯ-ଅପେକ୍ଷା ଶୁଦ୍ଧପନା ଗ୍ରହଣ କିଯା ହୈ. ଵହୀ ସମଯସାର ଵ୍ଯାଖ୍ଯାମେଂ କହା ହୈ : —
‘‘ଏଷ ଏଵାଶେଷଦ୍ରଵ୍ଯାନ୍ତରଭାଵେଭ୍ଯୋ ଭିନ୍ନତ୍ଵେନୋପାସ୍ଯମାନଃ ଶୁଦ୍ଧ ଇତ୍ଯଭିଲପ୍ଯତେ.’’
(ଗାଥା – ୬କୀ ଟୀକା)
ଇସକା ଅର୍ଥ ଯହ ହୈ କି ଆତ୍ମା ପ୍ରମତ୍ତ-ଅପ୍ରମତ୍ତ ନହୀଂ ହୈ. ସୋ ଯହୀ ସମସ୍ତ ପରଦ୍ରଵ୍ଯୋଂକେ
ଭାଵୋଂସେ ଭିନ୍ନପନେ ଦ୍ଵାରା ସେଵନ କିଯା ଗଯା ଶୁଦ୍ଧ ଐସା କହା ଜାତା ହୈ.
ତଥା ଵହୀଂ ଐସା କହା ହୈ : —
‘‘ସମସ୍ତକାରକଚକ୍ରପ୍ରକ୍ରିଯୋତ୍ତୀର୍ଣନିର୍ମଲାନୁଭୂତିମାତ୍ରତ୍ଵାଚ୍ଛୁଦ୍ଧଃ’’
(ଗାଥା ୭୩କୀ ଟୀକା)
ଅର୍ଥଃ — ସମସ୍ତ ହୀ କର୍ତା, କର୍ମ ଆଦି କାରକୋଂକେ ସମୂହକୀ ପ୍ରକ୍ରିଯାସେ ପାରଂଗତ ଐସୀ ନିର୍ମଲ
ଅନୁଭୂତି, ଜୋ ଅଭେଦଜ୍ଞାନ ତନ୍ମାତ୍ର ହୈ, ଉସସେ ଶୁଦ୍ଧ ହୈ. ଇସଲିଯେ ଐସା ଶୁଦ୍ଧ ଶବ୍ଦକା ଅର୍ଥ ଜାନନା.
ତଥା ଇସୀପ୍ରକାର କେଵଲ ଶବ୍ଦକା ଅର୍ଥ ଜାନନା — ‘ଜୋ ପରଭାଵସେ ଭିନ୍ନ ନିଃକେଵଲ ଆପ