-
୨୦୮ ] [ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗପ୍ରକାଶକ
ଔର ଭୀ ଵହାଁ ‘‘ଜ୍ଞାନିନ୍ କର୍ମ ନ ଜାତୁ କର୍ତୁମୁଚିତଂ’’୧ ଇତ୍ଯାଦି କ ଲଶମେଂ ତଥା ‘‘ତଥାପି
ନ ନିରର୍ଗଲଂ ଚରିତୁମିଷ୍ଯତେ ଜ୍ଞାନିନଃ’’୨ ଇତ୍ଯାଦି କ୍ଲଶମେଂ ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦୀ ହୋନେକା ନିଷେଧ କିଯା ହୈ. ବିନା
ଇଚ୍ଛାକେ ଜୋ କାର୍ଯ ହୋ ଵହ କର୍ମବନ୍ଧକା କାରଣ ନହୀଂ ହୈ. ଅଭିପ୍ରାଯସେ କର୍ତା ହୋକର କରେ ଔର
ଜ୍ଞାତା ରହେ ଯହ ତୋ ବନତା ନହୀଂ ହୈ — ଇତ୍ଯାଦି ନିରୂପଣ କିଯା ହୈ.
ଇସଲିଯେ ରାଗାଦିକକୋ ବୁରେ – ଅହିତକାରୀ ଜାନକର ଉନକେ ନାଶକେ ଅର୍ଥ ଉଦ୍ଯମ ରଖନା.
ଵହାଁ ଅନୁକ୍ରମସେ ପହଲେ ତୀଵ୍ର ରାଗାଦି ଛୋଡ଼ନେକେ ଅର୍ଥ ଅଶୁଭ କାର୍ଯ ଛୋଡ଼କର ଶୁଭମେଂ ଲଗନା,
ଔର ପଶ୍ଚାତ୍ ମନ୍ଦ ରାଗାଦି ଭୀ ଛୋଡ଼ନେକେ ଅର୍ଥ ଶୁଭକୋ ଛୋଡ଼କର ଶୁଦ୍ଧୋପଯୋଗରୂପ ହୋନା.
ତଥା କିତନେ ହୀ ଜୀଵ ଅଶୁଭମେଂ କ୍ଲେଶ ମାନକର ଵ୍ଯାପାରାଦି କାର୍ଯ ଵ ସ୍ତ୍ରୀ-ସେଵନାଦି କାର୍ଯୋଂକୋ
ଭୀ ଘଟାତେ ହୈଂ, ତଥା ଶୁଭକୋ ହେଯ ଜାନକର ଶାସ୍ତ୍ରାଭ୍ଯାସାଦି କାର୍ଯୋଂମେଂ ନହୀଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ ହୈଂ, ଵୀତରାଗଭାଵରୂପ
ଶୁଦ୍ଧୋପଯୋଗକୋ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ନହୀଂ ହୈଂ; ଇସଲିଏ ଵେ ଜୀଵ ଅର୍ଥ, କାମ, ଧର୍ମ, ମୋକ୍ଷରୂପ ପୁରୁଷାର୍ଥସେ ରହିତ
ହୋତେ ହୁଏ ଆଲସୀ – ନିରୁଦ୍ଯମୀ ହୋତେ ହୈଂ.
ଉନକୀ ନିନ୍ଦା ପଂଚାସ୍ତିକାଯ୩କୀ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାମେଂ କୀ ହୈ. ଉନକେ ଲିଯେ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଦିଯା ହୈ କି ଜୈସେ
ବହୁତ ଖୀର-ଶକ୍କର ଖାକର ପୁରୁଷ ଆଲସୀ ହୋତା ହୈ ଵ ଜୈସେ ଵୃକ୍ଷ ନିରୁଦ୍ଯମୀ ହୈଂ; ଵୈସେ ଵେ ଜୀଵ ଆଲସୀ –
ନିରୁଦ୍ଯମୀ ହୁଏ ହୈଂ.
ଅବ ଇନସେ ପୂଛତେ ହୈଂ କି ତୁମନେ ବାହ୍ଯ ତୋ ଶୁଭ-ଅଶୁଭ କାର୍ଯୋଂକୋ ଘଟାଯା, ପରନ୍ତୁ ଉପଯୋଗ
ତୋ ବିନା ଆଲମ୍ବନକେ ରହତା ନହୀଂ ହୈ; ତୋ ତୁମ୍ହାରା ଉପଯୋଗ କହାଁ ରହତା ହୈ? ସୋ କହୋ.
ଯଦି ଵହ କହେ କି ଆତ୍ମାକା ଚିଂତଵନ କରତା ହୈ, ତୋ ଶାସ୍ତ୍ରାଦି ଦ୍ଵାରା ଅନେକ ପ୍ରକାରସେ ଆତ୍ମାକେ
ଵିଚାରକୋ ତୋ ତୁମନେ ଵିକଲ୍ପ ଠହରାଯା, ଔର ଆତ୍ମାକା କୋଈ ଵିଶେଷଣ ଜାନନେମେଂ ବହୁତ କାଲ ଲଗତା
ନହୀଂ ହୈ, ବାରମ୍ବାର ଏକରୂପ ଚିଂତଵନମେଂ ଛଦ୍ମସ୍ଥକା ଉପଯୋଗ ଲଗତା ନହୀଂ ହୈ, ଗଣଧରାଦିକକା ଭୀ ଉପଯୋଗ
ଇସପ୍ରକାର ନହୀଂ ରହ ସକତା, ଇସଲିଯେ ଵେ ଭୀ ଶାସ୍ତ୍ରାଦି କାର୍ଯୋଂମେଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ ହୈଂ, ତେରା ଉପଯୋଗ ଗଣଧରାଦିକସେ
ଭୀ କୈସେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଆ ମାନେଂ? ଇସଲିଯେ ତେରା କହନା ପ୍ରମାଣ ନହୀଂ ହୈ.
ଜୈସେ କୋଈ ଵ୍ଯାପାରାଦିମେଂ ନିରୁଦ୍ଯମୀ ହୋକର ନିଠଲ୍ଲା ଜୈସେ-ତୈସେ କାଲ ଗଁଵାତା ହୈ; ଉସୀପ୍ରକାର
୧. ଜ୍ଞାନିନ୍ କର୍ମ ନ ଜାତୁ କର୍ତୁମୁଚିତଂ କିଂଚିତ୍ତଥାପ୍ଯୁଚ୍ଯତେ, ଭୁଂକ୍ଷେ ହଂତ ନ ଜାତୁ ମେ ଯଦି ପରଂ ଦୁର୍ଭୁକ୍ତ ଏଵାସି ଭୋଃ.
ବଂଧଃ ସ୍ଯାଦୁପଭୋଗତୋ ଯଦି ନ ତତ୍କିଂ କାମଚାରୋଽସ୍ତି ତେ, ଜ୍ଞାନଂ ସନ୍ଵସ ବଂଧମେଷ୍ଯପରଥା ସ୍ଵସ୍ଯାପରାଧାଦ୍ଧ୍ରୁଵମ୍..
(ସମଯସାର କଲଶ-୧୫୧)
୨. ତଥାପି ନ ନିରର୍ଗଲଂ ଚରିତୁମିଷ୍ଯତେ ଜ୍ଞାନିନାଂ ତଦାଯତନମେଵ ସା କିଲ ନିରର୍ଗଲା ଵ୍ଯାପୃତିଃ.
ଅକାମକୃତକର୍ମ ତନ୍ମତମକାରଣଂ ଜ୍ଞାନିନାଂ ଦ୍ଵଯଂ ନ ହି ଵିରୁଧ୍ଯତେ କିମୁ କରୋତି ଜାନାତି ଚ..
(ସମଯସାର କଲଶ — ୧୬୬)
୩. ଗାଥା ୧୭୨ କୀ ଟୀକାମେଂ.