-
୩୧୪ ] [ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗପ୍ରକାଶକ
ମୋକ୍ଷ ହୋତା ହୈ ଔର ଉନକେ ନ ହୋନେ ପର ସର୍ଵଥା ମୋକ୍ଷ ନହୀଂ ହୋତା. – ଐସେ ଯହ କାରଣ କହେ, ଉନମେଂ
ଅତିଶଯପୂର୍ଵକ ନିଯମସେ ମୋକ୍ଷକା ସାଧକ ଜୋ ସମ୍ଯଗ୍ଦର୍ଶନ-ଜ୍ଞାନ-ଚାରିତ୍ରକା ଏକୀଭାଵ ସୋ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗ
ଜାନନା. ଇନ ସମ୍ଯଗ୍ଦର୍ଶନ-ସମ୍ଯଗ୍ଜ୍ଞାନ-ସମ୍ଯକ୍ଚାରିତ୍ରମେଂ ଏକ ଭୀ ନ ହୋ ତୋ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗ ନହୀଂ ହୋତା.
ଵହୀ ‘ସୂତ୍ରମେଂ’ କହା ହୈଃ – ‘‘ସମ୍ଯଗ୍ଦର୍ଶନଜ୍ଞାନଚାରିତ୍ରାଣି ମୋକ୍ଷମାର୍ଗଃ..’’ (ତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥସୂତ୍ର ୧ – ୧)
ଇସ ସୂତ୍ରକୀ ଟୀକାମେଂ କହା ହୈ କି ଯହାଁ ‘‘ମୋକ୍ଷମାର୍ଗଃ’’ ଐସା ଏକଵଚନ କହା, ଉସକା ଅର୍ଥ
ଯହ ହୈ କି ତୀନୋଂ ମିଲନେ ପର ଏକ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗ ହୈ, ଅଲଗ-ଅଲଗ ତୀନ ମାର୍ଗ ନହୀଂ ହୈଂ.
ଯହାଁ ପ୍ରଶ୍ନ ହୈ କି ଅସଂଯତ ସମ୍ଯଗ୍ଦୃଷ୍ଟିକେ ତୋ ଚାରିତ୍ର ନହୀଂ ହୈ, ଉସକୋ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗ ହୁଆ ହୈ
ଯା ନହୀଂ ହୁଆ ହୈ?
ସମାଧାନଃ – ମୋକ୍ଷମାର୍ଗ ଉସକେ ହୋଗା, ଯହ ତୋ ନିଯମ ହୁଆ; ଇସଲିଯେ ଉପଚାରସେ ଇସକେ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗ
ହୁଆ ଭୀ କହତେ ହୈଂ; ପରମାର୍ଥସେ ସମ୍ଯକ୍ଚାରିତ୍ର ହୋନେ ପର ହୀ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗ ହୋତା ହୈ. ଜୈସେ – କିସୀ ପୁରୁଷକୋ
କିସୀ ନଗର ଚଲନେକା ନିଶ୍ଚଯ ହୁଆ; ଇସଲିଯେ ଉସକୋ ଵ୍ଯଵହାରସେ ଐସା ଭୀ କହତେ ହୈଂ କି ‘ଯହ
ଉସ ନଗରକୋ ଚଲା ହୈ’; ପରମାର୍ଥସେ ମାର୍ଗମେଂ ଗମନ କରନେ ପର ହୀ ଚଲନା ହୋଗା. ଉସୀ ପ୍ରକାର
ଅସଂଯତସମ୍ଯଗ୍ଦୃଷ୍ଟିକୋ ଵୀତରାଗଭାଵରୂପ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗକା ଶ୍ରଦ୍ଧାନ ହୁଆ; ଇସଲିଯେ ଉସକୋ ଉପଚାରସେ
ମୋକ୍ଷମାର୍ଗୀ କହତେ ହୈଂ; ପରମାର୍ଥସେ ଵୀତରାଗଭାଵରୂପ ପରିଣମିତ ହୋନେ ପର ହୀ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗ ହୋଗା. ତଥା
ପ୍ରଵଚନସାରମେଂ ଭୀ ତୀନୋଂକୀ ଏକାଗ୍ରତା ହୋନେ ପର ହୀ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗ କହା ହୈ. ଇସଲିଯେ ଯହ ଜାନନା କି
ତତ୍ତ୍ଵଶ୍ରଦ୍ଧାନ-ଜ୍ଞାନ ବିନା ତୋ ରାଗାଦି ଘଟାନେସେ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗ ନହୀଂ ହୈ ଔର ରାଗାଦି ଘଟାଯେ ବିନା
ତତ୍ତ୍ଵଶ୍ରଦ୍ଧାନ-ଜ୍ଞାନସେ ଭୀ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗ ନହୀଂ ହୈ. ତୀନୋଂ ମିଲନେ ପର ସାକ୍ଷାତ୍ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗ ହୋତା ହୈ.
ଅବ, ଇନକା ନିର୍ଦେଶ, ଲକ୍ଷଣନିର୍ଦେଶ ଔର ପରୀକ୍ଷାଦ୍ଵାରସେ ନିରୂପଣ କରତେ ହୈଂଃ –
ଵହାଁ ‘ସମ୍ଯଗ୍ଦର୍ଶନ, ସମ୍ଯଗ୍ଜ୍ଞାନ, ସମ୍ଯକ୍ଚାରିତ୍ର ମୋକ୍ଷକା ମାର୍ଗ ହୈ’ – ଐସା ନାମ ମାତ୍ର କଥନ ଵହ
ତୋ ‘ନିର୍ଦେଶ’ ଜାନନା.
ତଥା ଅତିଵ୍ଯାପ୍ତି, ଅଵ୍ଯାପ୍ତି, ଅସମ୍ଭଵପନେସେ ରହିତ ହୋ ଔର ଜିସସେ ଇନକୋ ପହିଚାନା ଜାଯେ
ସୋ ‘ଲକ୍ଷଣ’ ଜାନନା; ଉସକା ଜୋ ନିର୍ଦେଶ ଅର୍ଥାତ୍ ନିରୂପଣ ସୋ ‘ଲକ୍ଷଣନିର୍ଦେଶ’ ଜାନନା.
ଵହାଁ ଜିସକୋ ପହିଚାନନା ହୋ ଉସକା ନାମ ଲକ୍ଷ୍ଯ ହୈ, ଉସକେ ସିଵା ଔରକା ନାମ ଅଲକ୍ଷ୍ଯ
ହୈ. ସୋ ଲକ୍ଷ୍ଯ ଵ ଅଲକ୍ଷ୍ଯ ଦୋନୋଂମେଂ ପାଯା ଜାଯେ, ଐସା ଲକ୍ଷଣ ଜହାଁ କହା ଜାଯେ ଵହାଁ ଅତିଵ୍ଯାପ୍ତିପନା
ଜାନନା. ଜୈସେ – ଆତ୍ମାକା ଲକ୍ଷଣ ‘ଅମୂର୍ତତ୍ତ୍ଵ’ କହା; ସୋ ଅମୂର୍ତତ୍ତ୍ଵଲକ୍ଷଣ ଲକ୍ଷ୍ଯ ଜୋ ଆତ୍ମା ହୈ ଉସମେଂ
ଭୀ ପାଯା ଜାତା ହୈ ଔର ଅଲକ୍ଷ୍ଯ ଜୋ ଆକାଶାଦିକ ହୈଂ ଉନମେଂ ଭୀ ପାଯା ଜାତା ହୈ; ଇସଲିଯେ ଯହ
‘ଅତିଵ୍ଯାପ୍ତ’ ଲକ୍ଷଣ ହୈ. ଇସକେ ଦ୍ଵାରା ଆତ୍ମାକୋ ପହିଚାନନେସେ ଆକାଶାଦିକ ଭୀ ଆତ୍ମା ହୋ ଜାଯେଂଗେ;
ଯହ ଦୋଷ ଲଗେଗା.