-
୩୪୪ ] [ ରହସ୍ଯପୂର୍ଣ ଚିଠ୍ଠୀ
ମତି-ଶ୍ରୁତଜ୍ଞାନ ଇନ୍ଦ୍ରିଯ-ମନକେ ଅଵଲମ୍ବନ ବିନା ନହୀଂ ହୋତା, ସୋ ଯହାଁ ଇନ୍ଦ୍ରିଯକା ତୋ ଅଭାଵ
ହୀ ହୈ, କ୍ଯୋଂକି ଇନ୍ଦ୍ରିଯକା ଵିଷଯ ମୂର୍ତିକ ପଦାର୍ଥ ହୀ ହୈ. ତଥା ଯହାଁ ମନଜ୍ଞାନ ହୈ, କ୍ଯୋଂକି ମନକା
ଵିଷଯ ଅମୂର୍ତିକ ପଦାର୍ଥ ଭୀ ହୈ, ଇସଲିଯେ ଯହାଁ ମନ-ସମ୍ବନ୍ଧୀ ପରିଣାମ ସ୍ଵରୂପମେଂ ଏକାଗ୍ର ହୋକର ଅନ୍ଯ
ଚିନ୍ତାକା ନିରୋଧ କରତେ ହୈଂ, ଇସଲିଯେ ଇସେ ମନ ଦ୍ଵାରା କହତେ ହୈଂ. ‘‘ଏକାଗ୍ରଚିନ୍ତାନିରୋଧୋ ଧ୍ଯାନମ୍’’
ଐସା ଧ୍ଯାନକା ଭୀ ଲକ୍ଷଣ ଐସେ ଅନୁଭଵ ଦଶାମେଂ ସମ୍ଭଵ ହୈ.
ତଥା ସମଯସାର ନାଟକକେ କଵିତ୍ତମେଂ କହା ହୈଃ –
ଵସ୍ତୁ ଵିଚାରତ ଧ୍ଯାଵତୈଂ, ମନ ପାଵୈ ଵିଶ୍ରାମ.
ରସ ସ୍ଵାଦତ ସୁଖ ଊପଜୈ, ଅନୁଭଵ ଯାକୌ ନାମ..
ଇସପ୍ରକାର ମନ ବିନା ଜୁଦେ ହୀ ପରିଣାମ ସ୍ଵରୂପମେଂ ପ୍ରଵର୍ତିତ ନହୀଂ ହୁଏ, ଇସଲିଯେ ସ୍ଵାନୁଭଵକୋ
ମନଜନିତ ଭୀ କହତେ ହୈଂ; ଅତଃ ଅତୀନ୍ଦ୍ରିଯ କହନେମେଂ ଔର ମନଜନିତ କହନେମେଂ କୁଛ ଵିରୋଧ ନହୀଂ ହୈ,
ଵିଵକ୍ଷାଭେଦ ହୈ.
ତଥା ତୁମନେ ଲିଖା କି ‘‘ଆତ୍ମା ଅତୀନ୍ଦ୍ରିଯ ହୈ, ଇସଲିଯେ ଅତୀନ୍ଦ୍ରିଯ ଦ୍ଵାରା ହୀ ଗ୍ରହଣ କିଯା
ଜାତା ହୈ;’’ ସୋ (ଭାଈଜୀ) ମନ ଅମୂର୍ତିକକା ଭୀ ଗ୍ରହଣ କରତା ହୈ, କ୍ଯୋଂକି ମତି-ଶ୍ରୁତଜ୍ଞାନକା ଵିଷଯ
ସର୍ଵଦ୍ରଵ୍ଯ କହେ ହୈଂ. ଉକ୍ତଂ ଚ ତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥ ସୂତ୍ରେଃ –
‘‘ମତିଶ୍ରୁତଯୋର୍ନିବନ୍ଧୋ ଦ୍ରଵ୍ଯେଷ୍ଵସର୍ଵପର୍ଯାଯେଷୁ.’’ (୧ – ୨୬)
ତଥା ତୁମନେ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷ – ପରୋକ୍ଷକା ପ୍ରଶ୍ନ ଲିଖା ସୋ ଭାଈଜୀ, ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷ – ପରୋକ୍ଷ ତୋ ସମ୍ଯକ୍ତ୍ଵକେ ଭେଦ
ହୈଂ ନହୀଂ. ଚୌଥେ ଗୁଣସ୍ଥାନମେଂ ସିଦ୍ଧସମାନ କ୍ଷାଯିକ ସମ୍ଯକ୍ତ୍ଵ ହୋ ଜାତା ହୈ, ଇସଲିଯେ ସମ୍ଯକ୍ତ୍ଵ ତୋ କେଵଲ
ଯଥାର୍ଥ ଶ୍ରଦ୍ଧାନରୂପ ହୀ ହୈ. ଵହ (ଜୀଵ) ଶୁଭାଶୁଭକାର୍ଯ କରତା ଭୀ ରହତା ହୈ. ଇସଲିଯେ ତୁମନେ ଜୋ
ଲିଖା ଥା କି ‘‘ନିଶ୍ଚଯସମ୍ଯକ୍ତ୍ଵ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷ ହୈ ଔର ଵ୍ଯଵହାରସମ୍ଯକ୍ତ୍ଵ ପରୋକ୍ଷ ହୈ’’, ସୋ ଐସା ନହୀଂ ହୈ.
ସମ୍ଯକ୍ତ୍ଵକେ ତୋ ତୀନ ଭେଦ ହୈଂ – ଵହାଁ ଉପଶମସମ୍ଯକ୍ତ୍ଵ ଔର କ୍ଷାଯିକସମ୍ଯକ୍ତ୍ଵ ତୋ ନିର୍ମଲ ହୈଂ, କ୍ଯୋଂକି ଵେ
ମିଥ୍ଯାତ୍ଵକେ ଉଦଯସେ ରହିତ ହୈଂ ଔର କ୍ଷଯୋପଶମସମ୍ଯକ୍ତ୍ଵ ସମଲ ହୈ, କ୍ଯୋଂକି ସମ୍ଯକ୍ତ୍ଵମୋହନୀଯକେ ଉଦଯସେ
ସହିତ ହୈ. ପରନ୍ତୁ ଇସ ସମ୍ଯକ୍ତ୍ଵମେଂ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷ – ପରୋକ୍ଷ କୋଈ ଭେଦ ତୋ ନହୀଂ ହୈଂ.
କ୍ଷାଯିକ ସମ୍ଯକ୍ତ୍ଵୀକେ ଶୁଭାଶୁଭରୂପ ପ୍ରଵର୍ତତେ ହୁଏ ଵ ସ୍ଵାନୁଭଵରୂପ ପ୍ରଵର୍ତତେ ହୁଏ ସମ୍ଯକ୍ତ୍ଵଗୁଣ
ତୋ ସମାନ ହୀ ହୈ, ଇସଲିଯେ ସମ୍ଯକ୍ତ୍ଵକେ ତୋ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷ-ପରୋକ୍ଷ ଭେଦ ନହୀଂ ମାନନା.
ତଥା ପ୍ରମାଣକେ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷ-ପରୋକ୍ଷ ଭେଦ ହୈଂ, ସୋ ପ୍ରମାଣ ସମ୍ଯଗ୍ଜ୍ଞାନ ହୈ; ଇସଲିଯେ ମତିଜ୍ଞାନ-ଶ୍ରୁତଜ୍ଞାନ
ତୋ ପରୋକ୍ଷପ୍ରମାଣ ହୈଂ, ଅଵଧି-ମନଃପର୍ଯଯ-କେଵଲଜ୍ଞାନ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷପ୍ରମାଣ ହୈଂ. ‘‘ଆଦ୍ଯେ ପରୋକ୍ଷଂ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମନ୍ଯତ୍’’
(ତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥସୂତ୍ର ଅ୦ ୧, ସୂତ୍ର ୧୧-୧୨) ଐସା ସୂତ୍ରକା ଵଚନ ହୈ. ତଥା ତର୍କଶାସ୍ତ୍ରମେଂ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷ-ପରୋକ୍ଷକା