-
੧੨੮ ] [ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਾਰ੍ਗਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ
ਅਰ੍ਥਕਾ ਨਿਰ੍ਣਯ ਹੋਤਾ ਹੈ, ਵ ਭੋਜਨਾਦਿਕਕੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਭੀ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਕਿ — ਭੋਜਨ ਕਰਨੇਸੇ ਸ਼ਰੀਰ
ਕੀ ਸ੍ਥਿਰਤਾ ਹੋਨੇ ਪਰ ਤਤ੍ਤ੍ਵਨਿਰ੍ਣਯ ਕਰਨੇਮੇਂ ਸਮਰ੍ਥ ਹੋਤੇ ਹੈਂ; ਸੋ ਐਸੀ ਯੁਕ੍ਤਿ ਕਾਰ੍ਯਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ.
ਤਥਾ ਯਦਿ ਕਹੋਗੇ ਕਿ — ਵ੍ਯਾਕਰਣ, ਭੋਜਨਾਦਿਕ ਤੋ ਅਵਸ਼੍ਯ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਾਨਕੋ ਕਾਰਣ ਨਹੀਂ
ਹੈਂ, ਲੌਕਿਕ ਕਾਰ੍ਯ ਸਾਧਨੇਕੋ ਕਾਰਣ ਹੈਂ; ਸੋ ਜੈਸੇ ਯਹ ਹੈਂ ਉਸੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਕਹੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵ ਭੀ
ਲੌਕਿਕ (ਕਾਰ੍ਯ) ਸਾਧਨੇਕੋ ਹੀ ਕਾਰਣ ਹੋਤੇ ਹੈਂ. ਜਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦਿਕਕੇ ਜਾਨਨੇਕੋ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਾਦਿ
ਪ੍ਰਮਾਣ ਕਹਾ, ਵ ਸ੍ਥਾਣੁ-ਪੁਰੁਸ਼ਾਦਿਮੇਂ ਸਂਸ਼ਯਾਦਿਕਕਾ ਨਿਰੂਪਣ ਕਿਯਾ. ਇਸਲਿਯੇ ਜਿਨਕੋ ਜਾਨਨੇਸੇ
ਅਵਸ਼੍ਯ ਕਾਮ-ਕ੍ਰੋਧਾਦਿ ਦੂਰ ਹੋਂ, ਨਿਰਾਕੁਲਤਾ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨ ਹੋ, ਵੇ ਹੀ ਤਤ੍ਤ੍ਵ ਕਾਰ੍ਯਕਾਰੀ ਹੈਂ.
ਫਿ ਰ ਕਹੋਗੇ ਕਿ — ਪ੍ਰਮੇਯ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮੇਂ ਆਤ੍ਮਾਦਿਕਕਾ ਨਿਰ੍ਣਯ ਹੋਤਾ ਹੈ ਸੋ ਕਾਰ੍ਯਕਾਰੀ ਹੈ; ਸੋ
ਪ੍ਰਮੇਯ ਤੋ ਸਰ੍ਵ ਹੀ ਵਸ੍ਤੁ ਹੈ, ਪ੍ਰਮਿਤਿ ਕਾ ਵਿਸ਼ਯ ਨਹੀਂ ਹੈ ਐਸੀ ਕੋਈ ਭੀ ਵਸ੍ਤੁ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਸਲਿਯੇ
ਪ੍ਰਮੇਯ ਤਤ੍ਤ੍ਵ ਕਿਸਲਿਯੇ ਕਹੇ? ਆਤ੍ਮਾ ਆਦਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵ ਕਹਨਾ ਥੇ.
ਤਥਾ ਆਤ੍ਮਾਦਿਕਕਾ ਭੀ ਸ੍ਵਰੂਪ ਅਨ੍ਯਥਾ ਪ੍ਰਰੂਪਿਤ ਕਿਯਾ ਹੈ ਐਸਾ ਪਕ੍ਸ਼ਪਾਤ ਰਹਿਤ ਵਿਚਾਰ
ਕਰਨੇ ਪਰ ਭਾਸਿਤ ਹੋਤਾ ਹੈ. ਜੈਸੇ ਆਤ੍ਮਾਕੇ ਦੋ ਭੇਦ ਕਹਤੇ ਹੈਂ — ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ, ਜੀਵਾਤ੍ਮਾ. ਵਹਾਁ
ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਕੋ ਸਰ੍ਵਕਾ ਕਰ੍ਤ੍ਤਾ ਬਤਲਾਤੇ ਹੈਂ. ਵਹਾਁ ਐਸਾ ਅਨੁਮਾਨ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਕਿ — ਯਹ ਜਗਤ ਕਰ੍ਤ੍ਤਾ ਦ੍ਵਾਰਾ
ਉਤ੍ਪਨ੍ਨ ਹੁਆ ਹੈ, ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਯਹ ਕਾਰ੍ਯ ਹੈ. ਜੋ ਕਾਰ੍ਯ ਹੈ ਵਹ ਕਰ੍ਤ੍ਤਾ ਦ੍ਵਾਰਾ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨ ਹੈ ਜੈਸੇ — ਘਟਾਦਿਕ.
ਪਰਨ੍ਤੁ ਯਹ ਅਨੁਮਾਨਾਭਾਸ ਹੈ; ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਐਸਾ ਅਨੁਮਾਨਾਨ੍ਤਰ ਸਮ੍ਭਵ ਹੈ. ਯਹ ਸਰ੍ਵ ਜਗਤ ਕਰ੍ਤਾ ਦ੍ਵਾਰਾ
ਉਤ੍ਪਨ੍ਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਇਸਮੇਂ ਅਕਾਰ੍ਯਰੂਪ ਪਦਾਰ੍ਥ ਭੀ ਹੈਂ. ਜੋ ਅਕਾਰ੍ਯ ਹੈਂ ਸੋ ਕਰ੍ਤਾ ਦ੍ਵਾਰਾ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨ
ਨਹੀਂ ਹੈਂ, ਜੈਸੇ — ਸੂਰ੍ਯ ਬਿਮ੍ਬਾਦਿਕ. ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਅਨੇਕ ਪਦਾਰ੍ਥੋਂਕੇ ਸਮੁਦਾਯਰੂਪ ਜਗਤਮੇਂ ਕੋਈ ਪਦਾਰ੍ਥ ਕ੍ਰੁਤ੍ਰਿਮ
ਹੈਂ ਸੋ ਮਨੁਸ਼੍ਯਾਦਿਕ ਦ੍ਵਾਰਾ ਕਿਯੇ ਹੋਤੇ ਹੈਂ, ਕੋਈ ਅਕ੍ਰੁਤ੍ਰਿਮ ਹੈਂ ਸੋ ਉਨਕਾ ਕੋਈ ਕਰ੍ਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ. ਯਹ
ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਾਦਿ ਪ੍ਰਮਾਣਕੇ ਅਗੋਚਰ ਹੈਂ, ਇਸਲਿਯੇ ਈਸ਼੍ਵਰਕੋ ਕਰ੍ਤਾ ਮਾਨਨਾ ਮਿਥ੍ਯਾ ਹੈ.
ਤਥਾ ਜੀਵਾਤ੍ਮਾਕੋ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕ ਸ਼ਰੀਰ ਭਿਨ੍ਨ-ਭਿਨ੍ਨ ਕਹਤੇ ਹੈਂ, ਸੋ ਯਹ ਸਤ੍ਯ ਹੈ; ਪਰਨ੍ਤੁ ਮੁਕ੍ਤ ਹੋਨੇਕੇ
ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਭੀ ਭਿਨ੍ਨ ਹੀ ਮਾਨਨਾ ਯੋਗ੍ਯ ਹੈ. ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੋ ਪਹਲੇ ਕਹਾ ਹੀ ਹੈ.
ਇਸੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਨ੍ਯ ਤਤ੍ਤ੍ਵੋਂਕੋ ਮਿਥ੍ਯਾ ਪ੍ਰਰੂਪਿਤ ਕਰਤੇ ਹੈਂ.
ਤਥਾ ਪ੍ਰਮਾਣਾਦਿਕਕੇ ਸ੍ਵਰੂਪਕੀ ਭੀ ਅਨ੍ਯਥਾ ਕਲ੍ਪਨਾ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਵਹ ਜੈਨ ਗ੍ਰਂਥੋਂਸੇ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਾ
ਕਰਨੇ ਪਰ ਭਾਸਿਤ ਹੋਤਾ ਹੈ.
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨੈਯਾਯਿਕ ਮਤਮੇਂ ਕਹੇ ਕਲ੍ਪਿਤ ਤਤ੍ਤ੍ਵ ਜਾਨਨਾ.
ਵੈਸ਼ੇਸ਼ਿਕਮਤ
ਤਥਾ ਵੈਸ਼ੇਸ਼ਿਕਮਤਮੇਂ ਛਹ ਤਤ੍ਤ੍ਵ ਕਹੇ ਹੈਂ. ਦ੍ਰਵ੍ਯ, ਗੁਣ, ਕਰ੍ਮ, ਸਾਮਾਨ੍ਯ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼, ਸਮਵਾਯ.